Neval Boz Dosyası

1. Neval Boz kimdi?

Neval Boz, Ekim–Kasım 1993’te birkaç gün arayla ölü bulunan üç kişiden biridir. Diğer ikisi emekli Jandarma Binbaşı Ahmet Cem Ersever ve Ersever’in yakın çevresindeki eski itirafçı Mustafa Deniz’dir. Üç ölüm, 1993/534 sayılı soruşturma dosyasında birlikte ele alınmıştır. BELGELENDİ

Kamuoyunda Neval Boz çoğunlukla “Cem Ersever’in sevgilisi” olarak bilinir. Hakkında bilinenlerin büyük bölümü ise kendisine değil, Ersever’in ölümüne ilişkin kaynaklara dayanır. Resmî raporlarda adı yalnızca birkaç cümlede geçer. Basında ve anı-araştırma kitaplarında ise kimliği, geçmişi ve ölüm koşulları hakkında birbiriyle çelişen anlatımlar vardır.

Bu alt dosyada Neval Boz’a ilişkin bilgileri tek yerde topladım. Her bilginin kaynağını ve kanıt seviyesini ayrı gösterdim. Özellikle ölüm tarihi, ölüm yeri ve ölüm biçimi konusundaki kaynak çelişkilerini gizlemeden karşılaştırdım.

2. İsim ve kimlik karmaşası

Soruşturma evrakında ana isim Neval Boz olarak geçer. BELGELENDİ Kaynaklarda ise şu farklı yazımlar ve isimler kullanılır:

Değerlendirmem: “Mahsune Dguvebe” adının asıl kimlik olduğu birden fazla basın ve kitap kaynağında tekrarlanıyor. Ancak bu adı doğrulayan bir nüfus kaydı ya da resmî belge göremedim. DOĞRULANAMADI Bu nedenle ana ismi, soruşturma evrakındaki haliyle Neval Boz olarak tuttum. Diğer isimleri yalnızca kaynağın aktarımı olarak veriyorum.

Kökeni: Kutlu Savaş raporunda aktarılan bir MİT kaydına göre Mahmut Yıldırım (“Yeşil”), 7 Aralık 1992’deki bir görüşmede Hatay’lı bir kadını Ankara’daki bir binbaşıyla tanıştırdığını anlatmıştır. Raporda bu kadın için parantez içinde “muhtemelen Neval Boz” notu düşülmüştür. AKTARILDI Notun kendisi bir tahmin içerdiği için Neval Boz’un Hatay kökenli olduğunu kesin bilgi olarak yazmıyorum. DOĞRULANAMADI Takvim’in 2010 tarihli haberinde “Suriyeli sevgili” ifadesi geçer, ancak haberde bu ifadenin dayanağı gösterilmez. İDDİA EDİLDİ

3. Cem Ersever ile ilişkisi

İncelediğim kaynakların neredeyse tamamı Neval Boz’u Cem Ersever’in sevgilisi olarak tanımlar. Buna Hürriyet, Milliyet, Aydınlık, Takvim, Hanefi Avcı’nın anlatımları ve Kutlu Savaş raporu dahildir. Kutlu Savaş raporu, MİT’in anlatımını aktarırken “sevgilisi, karısı” ifadesini kullanır. AKTARILDI İngilizce Vikipedi ayrıca Ersever’in tercümanı olduğunu yazar; ancak bu bilgi için Türkçe bir birincil kaynak bulamadım. DOĞRULANAMADI

Nasıl tanıştılar? Bu konuda iki anlatım var:

• Kutlu Savaş raporundaki MİT kaydına göre Mahmut Yıldırım, 7 Aralık 1992’deki görüşmede şunu anlatmıştır: 1991’de Muş’ta Öcalan’ın kuryesi olarak tespit ettiği Hatay’lı bir kadını “angaje ederek” Ankara’da JİTEM’de görevli bir binbaşıyla tanıştırmıştır. Raporda binbaşı için “Cem Ersever”, kadın için “muhtemelen Neval Boz” notu vardır. AKTARILDI Anlatımın kaynağı Yeşil’in kendi beyanıdır; kayda göre MİT, Yeşil’in birlikte çalışma teklifini kabul etmemiştir. İçeriği doğrulanmış değildir. İDDİA EDİLDİ
• Soner Yalçın’ın Binbaşı Ersever’in İtirafları kitabından yapılan bir alıntıya göre “Neval Boz” kod adlı Mahsune Dguebe, bir dönem Suriye istihbaratı için çalışmıştır. Aynı alıntıda, MİT kayıtlarına göre onu ilk tanıyanın Yeşil olduğu, bir iddiaya göre de Yeşil’in onu bilinçli olarak Ersever’in yanına yerleştirdiği yazılıdır. İDDİA EDİLDİ

4. Ersever’in kaybolması ve Neval Boz’un Ankara’ya gelişi

Cem Ersever, Aydınlık’a verdiği röportaj nedeniyle hakkında açılan askerî dava için Ekim 1993 sonunda Ankara’ya geldi ve bir daha kendisinden haber alınamadı. Ankara’ya geliş tarihi 1993/534 soruşturma kaydında 25 Ekim, bazı basın kaynaklarında 24 Ekim olarak geçer. Ayrıntılar için bkz. Cem Ersever Dosyası.

Neval Boz’un bu süreçte ne yaptığına ilişkin bilgiler büyük ölçüde Hanefi Avcı’nın anlatımlarına dayanır:

• Avcı’nın 2009’da Diyarbakır’daki JİTEM davasına talimatla verdiği ifadeyi aktaran Milliyet haberine göre, İstanbul’da bulunan Neval Boz Ankara’ya gelip Kemal Sadık Uzuner’in evine gitmiş ve kendisinden bir daha haber alınamamıştır. Aynı şey Mustafa Deniz için de anlatılır. AKTARILDI
• Kutlu Savaş raporu, Avcı’nın 4 Şubat 1997’de TBMM Susurluk Komisyonu’na yaptığı açıklamayı şöyle özetler: Ersever’in arşivi Kemal Uzuner’in evinde saklanıyordu; jandarma bu evdeki malzemeyi aldı, Kemal’le randevulaşan Ersever’i yakaladı, eve gelen Mustafa Deniz ve Neval Boz’u da ele geçirdi. AKTARILDI Rapor bu anlatımı aktarır; ancak anlatılan olaylar yargı kararıyla doğrulanmış değildir. İDDİA EDİLDİ
• Soner Yalçın’ın kitabından yapılan alıntıya göre Neval Boz, Ersever’in kaybolduğunu duyunca önce Kemal Sadık Uzuner’i telefonla aramış, ardından Ankara’ya gitmiş ve orada ortadan kaybolmuştur. AKTARILDI

Kutlu Savaş raporuna göre Kemal Uzuner, raporu hazırlayanlarla yaptığı görüşmede Ersever’in eve gelip kapalı valizini aldığını, diğer kişilerin de eve gelip gittiğini anlatmıştır; ancak kaybolmalara açıklık getirememiştir. AKTARILDI Uzuner hakkında bu olaylarla ilgili kesinleşmiş bir yargı kararı tespit edemedim.

5. Cesedin bulunması: tarih ve yer çelişkisi

Neval Boz dosyasının en belirgin sorunu, cesedin ne zaman ve nerede bulunduğu konusunda kaynakların ayrışmasıdır. Tespit ettiğim bütün anlatımları kaynak türüne göre aşağıda sıraladım:

Değerlendirmem

Tarih konusunda en güçlü iki kaynak, soruşturma evrakı ve TBMM komisyon raporudur. İkisi de 31 Ekim 1993 tarihini verir. Basındaki “1 Kasım, Ankara, Çamlıdere” anlatımı Hürriyet’in biyografik kaydında da aynı sözlerle geçer. Sonraki haberlerin bu kaydı tekrarlamış olması muhtemeldir; ancak bu bir çıkarımdır. DOĞRULANAMADI

Yer konusunda soruşturma evrakı Gerede derken, basındaki yaygın anlatım Çamlıdere’dir. Gerede Bolu’ya, Çamlıdere Ankara’ya bağlıdır. Asli olay yeri tutanağını görmeden bu çelişkiyi kesin olarak çözmek mümkün değildir. DOĞRULANAMADI

6. Ölüm biçimi: çelişkili anlatımlar

Ölüm biçimi konusunda da kaynaklar ayrışır:

Değerlendirmem: Evraktaki “başının ezilmesi” bulgusu, “kafasına ateş edilmesi” anlatımıyla uyuşmuyor. Kutlu Savaş raporundaki “fiziki zorlamaya maruz kalmama” değerlendirmesiyle de gerilim içinde. Asli otopsi raporunu göremediğim için Neval Boz’un ölüm nedenini kesin olarak yazmıyorum. DOĞRULANAMADI

7. 1993/534 soruşturması

Neval Boz’un ölümü ayrı bir dosyada değil, Cem Ersever ve Mustafa Deniz’in ölümleriyle birlikte 1993/534 sayılı soruşturma kapsamında ele alınmıştır. Evrakın başlığı, “Emekli Jandarma Binbaşı Cem Ersever ve arkadaşları Mustafa Deniz ve Neval Boz’un öldürülmeleri” şeklindedir. BELGELENDİ

Evrakta üç ölüm şu sırayla kayıtlıdır:

Bu sıraya göre Neval Boz, üç kişi arasında cesedi ilk bulunan kişidir. Basındaki yaygın anlatım ise Ersever’in ölümünü merkeze alır ve diğer iki ölümü onun “ardından” gelmiş gibi sunar. Bu yüzden kronolojiyi evraktaki sırayla okumak önemlidir.

Ortak fail sorusu: Üç ölümün aynı dosyada incelenmesi, soruşturma makamlarının da aralarında bağlantı gördüğünü gösterir. Ancak üçünün aynı kişi ya da kişilerce işlendiği yargısal olarak kanıtlanmış değildir. Ölüm biçimlerindeki farklılıklar da bu konuda dikkatli olmayı gerektirir. DOĞRULANAMADI

Sonraki durum: Anadolu Ajansı’nın 4 Kasım 2013 tarihli kaydına göre soruşturma kapatılmamış, ancak dava açmaya yeterli delile ulaşılamamıştır. AKTARILDI

8. Resmî raporlarda Neval Boz: Kutlu Savaş raporu

Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanı Kutlu Savaş’ın Susurluk raporu (Vikikaynak metni; Kaynak Arşivi K-029), Neval Boz’un adının geçtiği en ayrıntılı resmî metindir. Raporda Neval Boz’un adı beş yerde geçer. Biri yukarıda değindiğim Yeşil kaydındaki “muhtemelen Neval Boz” notudur. Diğer dördü ölüme ilişkin anlatımlardır ve kanıt değerleri birbirinden farklıdır:

Raporda ayrıca MİT’in şu değerlendirmesi aktarılır: Ersever ve arkadaşlarının herhangi bir mücadele emaresi olmadan ele geçirilmesi, “güvenilir” saydıkları kişilerce ya da onlar aracılığıyla yakalandıkları ihtimalini güçlendirmektedir. AKTARILDI

9. Fail ve saik iddiaları

Neval Boz’un ölümüne ilişkin fail ve saik iddiaları, büyük ölçüde Cem Ersever’in ölümüne ilişkin iddiaların parçası olarak dile getirilmiştir. Hiçbiri yargı kararıyla kesinleşmiş değildir.

a) “Yeşil” / jandarma istihbaratı iddiası

Hanefi Avcı bu iddiayı 1997’de TBMM’ye yaptığı açıklamada, 2009’da mahkemeye verdiği ifadede ve 2010’da yayımlanan Haliç’te Yaşayan Simonlar kitabında dile getirmiştir. Milliyet’in 2009 tarihli haberine göre Avcı, üç kişiyi JİTEM’in öldürdüğünü “tahminimce” diyerek ifade etmiş ve Ersever’in araç telefonunun ölümünden sonra Yeşil’e geçtiğini tespit ettiklerini söylemiştir. İDDİA EDİLDİ Takvim’in kitaptan aktardığı iddiaya göre ise Mahmut Yıldırım, cinayetleri emniyet görevlileri önünde üstlenmiştir. İDDİA EDİLDİ

b) MİT’in “işbirliği / teslim” anlatımı

Bu anlatıma göre Mustafa Deniz ve Neval Boz, Ersever’i infaz grubuna teslim etmiştir. Anlatım Kutlu Savaş raporunda aktarılmış, ancak rapor tarafından gerçeklerden uzak bulunmuştur. Aynı anlatımda Hanefi Avcı’ya yöneltilen suçlama da hiçbir yargı kararıyla doğrulanmamıştır. İDDİA EDİLDİ

c) Abdullah Çatlı ekibi iddiası

Aydınlık dergisinin, Kutlu Savaş raporunda aktarılan iddiasıdır. Bu konuda kesinleşmiş bir karar yoktur. İDDİA EDİLDİ

d) Eşref Bitlis bağlamı

İngilizce Vikipedi, 1997 tarihli bir Turkish Daily News yazısına dayanarak, Neval Boz’un ölümünün bazı çevrelerce Orgeneral Eşref Bitlis’in şüpheli ölümünün örtbası kapsamında değerlendirildiğini yazar. İDDİA EDİLDİ Bitlis dosyası için bkz. Eşref Bitlis Dosyası.

e) Neval Boz’un kendi faaliyetlerine ilişkin iddialar

Suriye istihbaratıyla bağlantı, Öcalan’ın kuryeliği ve Yeşil tarafından Ersever’in yanına yerleştirilme gibi iddialar vardır. Bunlar Neval Boz’un ölüm saikiyle ilişkilendirilen, ancak doğrulanmamış anlatımlardır. İDDİA EDİLDİ

10. Mustafa Deniz sorunu ve “üçlü ölüm”ün sınırları

Neval Boz’un ölümünü değerlendirirken, ilişkilendirildiği üçlü ölüm zincirinin kendisinin de tartışmalı olduğunu bilmek gerekir. Zincirdeki Mustafa Deniz hakkındaki kayıtlar birbiriyle ciddi biçimde çelişir:

• 1993/534 evrakında Mustafa Deniz öldürülenlerden biri olarak geçer; cesedi 1 Kasım 1993’te Polatlı’da bulunmuştur. BELGELENDİ
• Hürriyet’in biyografik kaydında ve onu izleyen haberlerde aynı olay “itirafçı Murat Demir’in cesedi, 2 Kasım, Polatlı” olarak geçer. Aydınlık ise Mustafa Deniz’in “İhsan Hakan” adını kullandığını yazar. AKTARILDI
• Evrensel’in 2010 tarihli haberinde, Polatlı yakınlarında 15 Kasım 1993’te bulunan bir cesedin Mustafa Deniz’e ait olduğunun belirtildiği yazılıdır. AKTARILDI
• 2010’da basına yansıyan “gizli” ibareli bir Jandarma Genel Komutanlığı yazısında ise Diyarbakır’daki JİTEM davasının sanıklarından Mustafa Deniz’in 1992–2009 arasında Jandarma İstihbarat Grup Komutanlığı emrinde memur olarak görev yaptığı ve 2009’da istifa ettiği yazılıdır (haber). AKTARILDI

Değerlendirmem: 2010 tarihli yazıdaki Mustafa Deniz’in, 1993’te öldürüldüğü kayıtlı Mustafa Deniz ile aynı kişi olup olmadığını tespit edemedim. İsim benzerliği, kimlik karışıklığı ya da kayıt hatası ihtimalleri açıktır. DOĞRULANAMADI Bu belirsizlik, Neval Boz’un ölümünün “üçlü ölüm” içinde nasıl konumlandırılacağını da etkiler. Bu nedenle üçlü ölümü bu dosyada yalnızca “aynı soruşturma dosyasında birlikte ele alınan üç ölüm” olarak tanımlıyorum. Bunun ötesinde ortak bir kurgu varsaymıyorum.

11. Kanıt matrisi

12. Hukuki durum

13. Açık sorular

1. Asli olay yeri tutanağı ve otopsi raporu: Cesedin tam yeri (Gerede mi, Çamlıdere mi?) ve ölüm nedeni (künt travma mı, ateşli silah mı?) ancak bu belgelerle kesinleşebilir.
2. Kimlik: “Mahsune Dguvebe” adı hangi resmî kayda dayanıyor? “Neval Boz” bir kod ad mı, takma ad mı, yoksa belgeli bir kimlik mi?
3. TBMM raporunun ilgili sayfası: 31.10.1993 tarihini raporun Barobirlik özetinden doğruladım. Raporun Neval Boz’a ilişkin bölümünün kendisi de incelenmeli.
4. Kemal Uzuner’in evi: Neval Boz’un bu eve gittiğine ilişkin Avcı anlatımını destekleyen ya da çürüten bir soruşturma işlemi var mı?
5. Mustafa Deniz kaydı: 2010 tarihli Jandarma yazısındaki Mustafa Deniz ile 1993’te ölü bulunan kişi aynı kişi mi?
6. 2013 sonrası: 1993/534 soruşturmasının sonraki akıbeti nedir? Zamanaşımı ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararı gibi işlemler yapıldı mı?

14. Zaman tüneli

15. Kaynaklar