Bu sitedeki dosyalar, Türkiye’nin yakın tarihine, istihbarat yapılarına ve faili meçhul olaylara ilişkin bilgileri tek bir anlatıya dönüştürmek için değil, kaynakların ne söylediğini ve ne söylemediğini görünür kılmak için hazırlanır. Bu sayfa, bütün araştırma dosyalarında ortak olarak uygulanan yöntemi açıklar: bilginin hangi sırayla ele alındığını, kanıt etiketlerinin ne anlama geldiğini, kaynak türlerinin nasıl değerlendirildiğini ve belirsizliğin neden korunduğunu.
1. Araştırma zinciri
Her dosya, bir olayı aşağıdaki sırayla ele almaya çalışır. Bu sıra, okuyucunun hangi bilginin neye dayandığını adım adım izleyebilmesi içindir.
- Belge. Olaya ilişkin resmî kayıt, karar, tutanak, rapor ya da dönemin yayını. Mümkün olan her durumda araştırma buradan başlar.
- Olay. Belgelerin ortaya koyduğu temel olgular: ne oldu, nerede, ne zaman? Tarih ve yer bilgisi kaynaklar arasında farklıysa bu fark daha bu aşamada not edilir.
- Aktör. Olayla ilişkisi kaynaklarda geçen kişi ve kurumlar. Bir kişinin bir olayın anlatısında adının geçmesi, o olaydaki sorumluluğunu kendiliğinden göstermez.
- İddia. Olay hakkında ileri sürülen ama bağımsız bir belgeyle desteklenmeyen anlatımlar. İddialar kaydedilir, çünkü bir olayın tarihine aittirler; ama olgu gibi sunulmazlar.
- Tanıklık. Olayı yaşadığını, gördüğünü ya da bildiğini söyleyen kişilerin anlatımları: ifadeler, itiraflar, hatıratlar, röportajlar.
- Resmî açıklama. Devlet kurumlarının, savcılıkların ya da bakanlıkların olay hakkında yaptığı açıklamalar. Bunlar da bir kaynaktır; ancak bir kurumun açıklaması ile o kurumun ürettiği belge ayrı değerlendirilir.
- Çelişki. Kaynakların birbirini tutmadığı noktalar. Çelişkiler gizlenmez; ayrı bir başlık ya da tabloyla gösterilir.
- Sonradan ortaya çıkan bilgi. Olaydan yıllar sonra açılan arşivler, yeniden başlayan soruşturmalar, yeni tanıklıklar ve mahkeme kararları.
- Bugün bildiğimiz. Bütün bu katmanlardan sonra belgeyle ya da güçlü bir kaynak zinciriyle desteklenen bilgilerin özeti.
- Belirsiz kalan. Mevcut kaynaklarla cevaplanamayan sorular. Bu bölüm bir eksiklik değil, araştırmanın dürüst sınırıdır.
2. Kanıt sınıflandırması
Dosyalarda bilgilerin yanında kısa etiketler yer alır. Bu etiketler, bilginin doğru olup olmadığına dair bir hüküm değil, neye dayandığına dair bir işarettir.
| Etiket | Anlamı |
|---|---|
| BELGELENDİ | Bilgi resmî bir kayıtla, yargı kararıyla ya da birbirinden bağımsız birden fazla güvenilir kaynakla destekleniyor. |
| AKTARILDI | Bilgi bir kaynağın aktarımına dayanıyor; örneğin bir gazetenin bir belgeden yaptığı alıntı. Aktarılan belgenin aslı bu araştırmada görülmemiş olabilir. |
| İDDİA / İDDİA EDİLDİ | Bir kişi ya da kurum tarafından ileri sürülmüş, ancak bağımsız bir belgeyle doğrulanmamış anlatım. |
| TANIKLIK | Bir kişinin kendi anlatımı: ifade, itiraf, hatırat ya da röportaj. |
| DOĞRULANAMADI | Bilginin dayanağı bu araştırmada bulunamadı ya da yeterli değil. |
| ÇELİŞKİLİ | Kaynaklar aynı konuda birbirinden farklı bilgi veriyor. |
Bazı dosyalarda konunun niteliğine göre ek etiketler de kullanılır; örneğin süren soruşturmalarda “araştırılıyor”, bir dizinin bölümleriyle gerçek olayların karşılaştırıldığı dosyada “kamuya açık bilgi” ya da “kısmi benzerlik” gibi. Bu etiketlerin anlamı ilgili dosyanın başında açıklanır.
3. Kaynak türleri ve değerlendirilmesi
Dosyalarda kullanılan kaynaklar, niteliklerine göre ayrı değerlendirilir. Araştırma dosyalarının sonunda kaynakça yer alır; birçok dosyada ayrıca kaynakların türüne göre gruplandığı bir liste ya da kanıt matrisi bulunur.
- Resmî ve yargısal kayıtlar: TBMM tutanakları ve meclis araştırma komisyonu raporları, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları, Resmî Gazete’de yayımlanan düzenlemeler, iddianameler ve mahkeme kararları. Bu kayıtlar, bir olayın resmî olarak nasıl kayda geçtiğini gösterir; ancak bir resmî kaydın varlığı, içindeki her ifadenin doğru olduğu anlamına gelmez.
- İnsan hakları kuruluşlarının raporları: Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Türkiye İnsan Hakları Vakfı gibi kuruluşların belgeleme çalışmaları. Bu raporlar özellikle döneme yakın kayıtlar olarak değerlidir.
- Basın arşivi: Olayın yaşandığı döneme ait gazete haberleri ile sonraki yılların gazetecilik araştırmaları. Döneme yakın haberler ile yıllar sonra yazılan anlatımlar ayrı katmanlar olarak ele alınır.
- Kitaplar, hatıratlar ve akademik çalışmalar: Bağlam ve yorum için kullanılır. Bir kitapta aktarılan bir belge, kitabın kendisinin değil, aktarılan belgenin niteliğine göre değerlendirilir.
- Tanıklıklar ve itiraflar: Olayın içinden gelen anlatımlar olarak önemlidir; ancak tanığın konumu, anlatımın zamanı ve başka kaynaklarla uyumu birlikte değerlendirilir.
- Açık kaynaklar: Kamuya açık veri tabanları, arşiv kayıtları ve çevrim içi kaynaklar. İnternet kaynaklarında, mümkün olduğunda kaynağın aslına ya da arşivlenmiş kopyasına bağlantı verilir.
Kullanılan kaynaklar Kaynak Arşivi’nde tekilleştirilmiş kayıtlar halinde listelenir; JİTEM araştırmasına ait kayıtlar ayrıca Kanıt / Kaynak Matrisi’nde kaynak türü ve kanıt seviyesiyle birlikte gösterilir.
4. Çelişkilerin ele alınışı
Bir olayla ilgili kaynaklar farklı tarih, yer, kişi ya da sonuç bildirebilir. Bu durumda kaynaklardan biri seçilip diğerleri sessizce bırakılmaz. Çelişki, hangi kaynağın ne dediğiyle birlikte açıkça yazılır; mümkünse hangi kaynağın olaya daha yakın ya da daha doğrudan olduğu belirtilir. Birçok dosyada bunun için ayrı bir “çelişkiler” bölümü ya da tablosu bulunur. Çelişki çözülemiyorsa, dosya çözülemediğini söyler.
5. Doğrulanamayan bilgiler
Kamuoyunda yaygın olarak dolaşan bazı bilgilerin ilk kaynağı bulunamayabilir ya da yalnızca tek bir anlatıma dayanabilir. Bu bilgiler dosyadan çıkarılmaz, çünkü olayın nasıl anlatıldığının bir parçasıdır; ama kesin bilgi gibi de sunulmaz. “Doğrulanamadı” etiketi, bu bilgilerin okuyucunun gözünde belgelenmiş olgularla karışmasını önlemek için kullanılır.
6. Kişiler, süren davalar ve hukuki dil
Dosyalarda adı geçen kişiler hakkında kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadıkça, suçlayıcı bilgiler yalnızca kaynağıyla birlikte ve “iddia” olarak aktarılır. Gözaltı, tutuklama ya da ifade verme suçluluk anlamına gelmez. Süren soruşturma ve davalarla ilgili dosyalarda bilgilerin hangi tarih itibarıyla geçerli olduğu belirtilir ve hüküm dili kullanılmaz. Kamu görevi taşımayan kişilere ilişkin ayrıntılarda ayrıca temkinli davranılır.
7. Güncelleme
Dosyaların çoğunda son güncelleme tarihi belirtilir. Süren davalar ve yeniden açılan soruşturmalar gibi gelişmeye açık konularda dosyalar yeni bilgiye göre güncellenir; bazı dosyalarda yapılan kaynak kontrolleri ayrı bir kutuda gösterilir. Bir dosyada hata ya da eksik olduğunu düşünen okuyucular iletişim sayfasındaki adresten bildirimde bulunabilir.
8. Araştırma araçları
Dosyalar, aynı yöntemi izleyen araçlarla birbirine bağlanır:
- Ortak Zaman Çizelgesi: Sitedeki dosyalarda yer alan tarihli olayları tek bir eksende, kaynak dosyasına bağlantıyla gösterir.
- JİTEM Kronolojisi ve Kanıt / Kaynak Matrisi: Olayları ve kaynakları kanıt seviyesiyle birlikte listeler.
- Kişiler ve Olaylar Dizini: Dosyalarda geçen kişi ve olaylara erişim sağlar.
- Araştırma Asistanı: Sorulara yalnızca bu arşivdeki kayıtlara dayanarak cevap verir; cevabın kanıt durumu, kullanılan kayıtların etiketlerinden belirlenir.
Bu yöntemin amacı okuyucu adına sonuca varmak değil, okuyucunun kendi değerlendirmesini yapabilmesi için kaynağı, yöntemi ve sınırları açık bir biçimde ortaya koymaktır.