Ahmet Cem Ersever Dosyası

1. Cem Ersever kimdi?

Ahmet Cem Ersever, 1950 yılında Erzurum'da doğdu. Harp Okulu'ndan 1972'de mezun oldu. Hürriyet'in biyografik kaydında 1979'dan itibaren kaçakçılık soruşturmalarında görevlendirildiği, daha sonra Güneydoğu'da istihbarat ve terörle mücadele faaliyetlerinde görev yaptığı aktarılıyor. (Hürriyet)

Hürriyet, Ersever'i JİTEM'in fikir babası ve başına geçen isimlerden biri olarak tanımlıyor. Ancak bu, Hürriyet'in/alıntıladığı kaynakların değerlendirmesidir; Ersever'in kendi 1993 tarihli mektubunda kullandığı ifade daha farklıdır. (Hürriyet)

Bu terminoloji meselesi dosya açısından son derece önemli.

2. JİTEM mi, “Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Grubu”

mu?

Proje arşivindeki en önemli metodolojik bulgulardan biri bu.

Ersever'in 14 Nisan 1993 tarihli mektubunda, 17 Mart 1993'e kadar “Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Grubu”nun kurucusu ve komutanı olduğunu söylediği aktarılıyor.

Aynı proje dosyasında üç ayrı terminoloji ayrıştırılmış:

1. Ersever'in kendi kullandığı: Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Grubu

2. Bazı erken belge aktarımları: Diyarbakır JİTEM Grup Komutanlığı

3. Sonraki tanık/iddianame: JİTEM Grup Komutanlığı / JİTEM

Ve proje çok önemli bir kural koyuyor:

Kaynak hangi kurumsal adı kullanıyorsa, o ad aynen korunmalı; hepsi otomatik olarak “JİTEM” diye birleştirilmemeli.

Bu nedenle “Ersever kendi mektubunda JİTEM kurucusu olduğunu yazdı.”

ifadesi tam doğru değil.

Daha doğru:

“Ersever, 1993 tarihli kendi yazısında kendisini Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Grubu'nun kurucu ve komutanı olarak tanımlamıştır; bu yapı ile JİTEM'in aynı örgütsel yapı olup olmadığı ayrıca tartışmalıdır.”

Bu ayrım kitabın güvenilirliği için çok önemli.

3. 17 Mart 1993 — askerî görevden ayrılışı

Proje dosyasında 17 Mart 1993 tarihi, Ersever'in askerî görevinden ayrılışı açısından kritik dönüm noktası olarak kabul ediliyor.

Hürriyet de Ersever'in Eşref Bitlis'in ölümünden yaklaşık bir ay sonra 17 Mart 1993'te 30 arkadaşıyla birlikte görevinden ayrıldığını aktarıyor. (Hürriyet)

Ersever'in istifa mektubunda Güneydoğu'da yetkili organların içinde bir “çete” bulunduğu ve olayların gerçek boyutlarının Türk kamuoyundan gizlendiği yönünde ifadeler kullandığı aktarılıyor. (Hürriyet)

Burada önemli sınıflandırma İstifa/ayrılış → BELGELENDİ

Mektubun içeriği → BELGELENDİ/AKTARILDI

Mektubun hangi yapıların fiilî faaliyetlerini kastettiği → YORUMA AÇIK

4. Eşref Bitlis ile ilişkisi

Ersever, Jandarma Genel Komutanı Eşref Bitlis döneminde önemli görevler üstlenmiş bir subaydı.

Hürriyet Ersever'in Bitlis'in yakın çalışma arkadaşlarından biri olduğunu aktarıyor. TBMM'nin 23 Kasım 1993 tarihli kaydı da Ersever'i Bitlis'in yakın çalışma arkadaşı olarak tanımlıyor. (Hürriyet; TBMM)

Ersever'in istifasının Bitlis'in 17 Şubat 1993'teki ölümünden yaklaşık bir ay sonra gerçekleşmiş olması, sonraki araştırmalarda iki olayın birlikte değerlendirilmesine yol açtı.

Ancak:

Ersever'in Bitlis suikastıyla ilişkisi olduğuna dair kesinleşmiş bir yargı tespiti

bu dosyada bulunmuyor.

Tam tersine Ersever, Aydınlık röportajlarında Bitlis dosyası hakkında sarsıcı bilgiler bildiğini iddia eden kişi olarak da karşımıza çıkıyor. TBMM kaydı bunu açıkça yansıtıyor. (TBMM)

5. Aydınlık röportajı — Haziran 1993

Ersever'in ölümünden önceki en önemli belgelerden biri:

Aydınlık Gazetesi röportajı.

6 Haziran 1993'te Aydınlık bürosunda Ersever ile görüşme yapıldığı, yanında “İhsan Hakan” adıyla Mustafa Deniz bulunduğu ve görüşmenin Hikmet Çiçek, Soner Yalçın ve Hasan Yalçın tarafından gerçekleştirildiği Aydınlık'ta yayımlanan anı/röportaj metninde anlatılıyor. (Aydınlık)

Bu röportaj daha sonra askerî soruşturmanın konusu oldu.

Aydınlık'ın aktardığına göre Ersever, görüşme kasetlerini 7 Eylül 1993'te askerî savcılığa teslim etmişti ve kasetler daha sonra Ergenekon soruşturması/davası kapsamında yeniden incelendi. (Aydınlık)

6. Ersever'in kendi ses kaydı

Bu dosyanın çok güçlü bir tarafı var:

Röportajın ses kaydı.

Aydınlık'ın 2013 tarihli anlatımına göre:

• kaset üzerinde “J. Bnb. Ahmet Cem Ersever” şeklinde el yazısı bulunuyordu,
• kaset Ersever'in Aydınlık'a açıklamaları nedeniyle açılan askerî soruşturma kapsamında askerî savcılığa teslim edilmişti,
• 2013'te bilirkişi tarafından dijital ortama aktarılmıştı. (Aydınlık)

Bu, Ersever'in 1993'te söylediği sözleri daha sonra anlatan kişilerin hafızasından değil, dönemsel ses kaydından hareketle inceleme olanağı sağlıyor.

Ancak Aydınlık'taki kayda göre kasetin çözümü eksikti ve röportajın tamamını kapsamıyordu. (Aydınlık)

Bu nedenle araştırma açısından:

1993 Aydınlık arşivinin tamamı ve orijinal kayıt mutlaka korunmalı.

7. Aydınlık röportajı neden önemli?

Çünkü Ersever'in ölümünden yaklaşık beş ay önce:

• Jandarma'dan ayrılması,
• Güneydoğu'daki güvenlik faaliyetleri,
• Yeşil,
• faili meçhul olaylar,
• PKK ile mücadele,
• devlet içindeki ilişkiler

hakkında konuştuğu aktarılıyor.

Hürriyet de Ersever'in Aydınlık'a yaptığı açıklamalar sonrasında Yeşil/Mahmut Yıldırım ve bazı faili meçhuller hakkında bilgiler verdiğini aktarıyor. (Hürriyet)

Dolayısıyla:

Röportaj → BELGELENDİ

Röportajın öldürülme motivasyonuyla bağlantısı → ARAŞTIRMA HİPOTEZİ

olarak tutulmalı.

Proje dosyası da tam olarak bu ayrımı yapıyor.

8. 1993 sonbaharı — Ankara'ya dönüş

Ersever'in ölümünden önceki son haftalar dosyanın en önemli kısmı.

1993/534 soruşturma evrakına göre:

25 Ekim 1993

Ersever Ankara'ya geldi.

Geliş nedenleri:

• Genelkurmay Askerî Mahkemesi'nde hakkında açılmış dava,
• duruşma,
• bazı özel işlerinin takibi.

Son olarak:

26 Ekim 1993

Kızılay'da bazı arkadaşlarıyla buluştuğu kaydediliyor.

Bundan sonra kendisinden haber alınamadı.

9. 24 Ekim mi 25 Ekim mi?

Burada kaynaklar arasında tarih farkı var.

Hürriyet:

24 Ekim 1993'te Ankara'ya gitti

şeklinde aktarıyor. (Hürriyet)

1993/534 soruşturma evrakı ise:

25 Ekim 1993

tarihini veriyor.

Bu yüzden en güvenli yaklaşım:

“Ersever'in Ankara'ya gelişi konusunda 24 ve 25 Ekim 1993 tarihlerini veren kaynaklar bulunmaktadır. 1993/534 soruşturma evrakı 25 Ekim tarihini verir.”

şeklindedir.

Proje kronolojisi için 25 Ekim 1993 — asli soruşturma kaydı

öncelikli tutulmalı.

10. 26 Ekim 1993 — son görülme

Soruşturma evrakına göre Ersever:

26 Ekim 1993 tarihinde Kızılay'da arkadaşlarıyla buluştu.

Bu bilgi, soruşturma dosyasının en sağlam kronolojik noktalarından biri olarak proje arşivinde de özellikle işaretlenmiş.

Bu tarihten sonra:

kayıp

olarak kabul ediliyor.

11. Ersever'in kaybolduğu sırada korku/tedirginlik

Hürriyet'in biyografik anlatımında Ersever'in kendisine bir şey olursa Hanefi Avcı'ya haber verilmesini istediği belirtiliyor. (Hürriyet)

Vatan'ın eski haberinde de Ersever'in öldürülmekten endişe duyduğu ve bazı güvenlik çevreleriyle yaptığı görüşmelerde bu kaygısını dile getirdiği aktarılıyor. (Vatan)

Burada:

Kendisine zarar verileceğinden endişe ettiği → AKTARILDI

Bu endişenin gerçek cinayet tehdidine dayandığı → DOĞRULANAMADI

12. Ersever'in cesedinin bulunması

1993/534 soruşturma evrakı:

4 Kasım 1993

saat:

18.00 civarı

Elmadağ ilçe sınırları içinde cesedinin bulunduğunu belirtiyor.

Proje dosyası da bunu ana olay tarihi olarak kabul ediyor.

Ancak TBMM'nin 23 Kasım 1993 tarihli tutanağında:

5 Kasım 1993

tarihi kullanılıyor. (TBMM)

Dolayısıyla:

Ana olay tarihi 4 Kasım 1993

Çelişkili resmî kayıt 5 Kasım 1993 — TBMM tutanağı

Bu fark kesinlikle dipnotlanmalı.

13. Ölüm biçimi

1993/534 soruşturma evrakına göre:

• elleri iple ve bandajla önden bağlanmıştı,
• başına 9 mm çaplı tabancayla ateş edilmişti,

• olay yerinde iki boş kovan bulunmuştu.

Proje dosyasında da bu fiziksel bulgular güçlü ve tutarlı kayıt olarak sınıflandırılmış.

Bu nedenle:

“Cem Ersever öldürüldü mü?” BELGELENDİ.

“Nasıl öldürüldü?” Silahla, başından vurularak; elleri bağlı şekilde bulundu.

BELGELENDİ.

14. “İki kurşun” konusu

Bazı sonraki kaynaklarda Ersever'in:

iki el ateş edilerek

öldürüldüğü anlatılıyor.

Ancak 1993/534 kaydı olay yerinde:

iki boş kovan

bulunduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle:

“İki kurşun isabet etti.”

ile

“İki boş kovan bulundu.”

aynı şey değildir.

Kitapta:

“Olay yerinde iki adet boş kovan bulunmuştur.”

şeklindeki ifade kullanılmalı.

İsabet eden mermi sayısı için asli otopsi raporu görülmeden kesin sayı verilmemeli.

15. Üç ölüm — Ersever, Mustafa Deniz, Neval Boz

Cem Ersever'in ölümü dosyası tek başına ele alınmıyor.

1993/534 soruşturma evrakının başlığı doğrudan:

“Emekli Jandarma Binbaşı Cem Ersever ve arkadaşları Mustafa Deniz ve Neval Boz'un öldürülmeleri”

şeklinde.

Proje arşivinde üç olay:

31 Ekim — Neval Boz

↓ 1 Kasım — Mustafa Deniz

↓ 4 Kasım — Cem Ersever

şeklinde sıralanıyor.

Bu üç olayın aynı soruşturma dosyasında birlikte incelenmesi önemlidir.

Ancak:

“Üçünü de aynı kişiler öldürdü.”

sonucu mevcut delille kesinleşmiş değildir. Proje arşivi de bunu açıkça belirtiyor.

16. Mustafa Deniz / İhsan Hakan

Ersever'in yakın çevresindeki Mustafa Deniz de bu soruşturmanın diğer önemli kişisidir.

Proje arşivinde:

• bazı kaynaklarda başka isimlerle geçtiği,
• 1993/534 soruşturma evrakında Mustafa Deniz olarak yer aldığı,
• Aydınlık röportajı anlatımında “İhsan Hakan” adını kullandığı

belirtiliyor.

Bu nedenle kitapta ana kullanım:

Mustafa Deniz (İhsan Hakan)

olmalı.

“Murat Demir” gibi başka isimler yalnızca doğrudan o kaynağın aktarımı olarak belirtilmeli.

17. Neval Boz

Üçüncü kişi:

Neval Boz

olarak soruşturma evrakında geçiyor.

Bazı kaynaklarda:

• Mahsune,
• Mahsune Dguvebe,
• Nevval Boz

gibi farklı yazımlar bulunuyor. Proje arşivi ana ismin Neval Boz tutulmasını öneriyor.

Neval Boz'un cesedi:

31 Ekim 1993 saat 19.00 sıralarında

Gerede'de İstanbul-Ankara otoyolu kenarında bulundu; başının ezildiği ve olay yerinde açıklayıcı maddi delil bulunmadığı soruşturma evrakında belirtiliyor.

Bu yüzden Ersever dosyasındaki “üçlü ölüm” bağlantısı araştırma açısından güçlü bir soru olmakla beraber, hukuki anlamda ortak fail henüz belirlenmiş değil.

18. Ersever'in ölümünden önceki askerî dava

Ersever'in Aydınlık açıklamaları nedeniyle:

Jandarma/Genelkurmay Askerî Mahkemesi

kapsamında soruşturma ve dava süreci başlatılmıştı.

Aydınlık'ın aktardığı ses kaseti bilgisi, Ersever'in bu davayla bağlantılı olarak röportaj kayıtlarını askerî savcılığa sunduğunu doğruluyor. (Aydınlık)

1993/534 soruşturma evrakı da Ankara'ya geliş nedenlerinden birinin:

Genelkurmay Askerî Mahkemesi'ndeki dava ve duruşma

olduğunu belirtiyor.

19. 23 Kasım 1993 TBMM kaydı

Ersever'in öldürülmesinden sonra konu TBMM gündemine taşındı.

23 Kasım 1993 tarihli TBMM tutanağındaki soru önergesi:

• Ersever'in JİTEM'in kurucusu ve üst düzey yetkilisi olduğu iddiasını,
• Eşref Bitlis'le ilişkisini,
• Aydınlık açıklamalarını,
• Mustafa Deniz ve Muhsine'nin ölümlerini

birlikte gündeme getiriyor. (TBMM)

Burada çok önemli bir ayrım var:

TBMM tutanağında bu iddiaların yer alması → BELGELENDİ

Ancak:

TBMM'nin Ersever'i kesin olarak JİTEM kurucusu ilan etmesi → bu metnin hukuki anlamı değildir.

Çünkü bu, bir soru önergesi/gündem metnidir; mahkeme kararı değildir.

20. Devletin ilk yaklaşımı

12 Kasım 1993 tarihli Cumhuriyet haberinde İçişleri Bakanı Nahit Menteşe:

• Mustafa Deniz'in Ersever'in yanında çalıştığını doğruluyor,
• Ersever'in koruma altında olduğunu,
• olayların devlet tarafından çözülmeye çalışıldığını

açıklıyor.

Aynı haberde Ersever'in ölümündeki “esrar perdesinin” çözülemediği belirtiliyor. (Cumhuriyet)

Bu, devletin ilk yıllarda dosyayı:

çözülmemiş faili meçhul

olarak değerlendirdiğini gösteriyor.

21. Ersever'in öldürülmesinin faili

Bu dosyanın temel sonucu:

FAIL BELİRLENMEDİ.

Proje arşivinin kendi değerlendirmesi bunu açıkça söylüyor:

Cesedin 4 Kasım 1993'te bulunması kesin olmakla birlikte, cinayetin fail ve azmettiricileri yargısal olarak belirlenmemiştir.

Anadolu Ajansı da 2013'te soruşturmanın cesedin bulunmasıyla başladığını ve dosyanın açık tutulduğunu bildirdi. (AA)

22. “Yeşil öldürdü” iddiası

Cem Ersever'in ölümüne ilişkin en çok tekrarlanan iddialardan biri:

Mahmut Yıldırım / Yeşil

üzerinedir.

T24'ün 2010 tarihli haberinde, bazı kaynakların Ersever'i Yeşil'in öldürdüğünü ileri sürdüğü aktarılıyor. (T24)

Ancak bu:

İDDİA

niteliğindedir.

Ersever dosyasındaki mevcut yargısal kayıtlar, Yeşil'in bu cinayetten kesinleşmiş mahkûmiyetini ortaya koymuyor.

Dolayısıyla:

“Cem Ersever'i Yeşil öldürdü.”

yazılmamalı.

Doğru:

“Bazı sonraki kaynaklarda Cem Ersever'in Mahmut Yıldırım (Yeşil) tarafından öldürüldüğü ileri sürülmüştür; bu iddia kesinleşmiş bir yargı kararıyla doğrulanmamıştır.”

23. Hanefi Avcı bağlantısı

Ersever'in kendisine bir şey olması halinde Hanefi Avcı'ya haber verilmesini istediği yönündeki bilgi Hürriyet biyografisinde yer alıyor. (Hürriyet)

Bu ayrıntı önemlidir çünkü Ersever'in:

öldürülme riskinin farkında olduğu

yönündeki sonraki anlatıların temel kaynaklarından biridir.

Ancak:

Hanefi Avcı'nın cinayette rolü olduğuna dair kesinleşmiş bir delil

bu araştırmada bulunmamaktadır.

24. “CIA öldürecek” iddiası

Vatan'ın haberinde, Ersever'in bazı kişilerle görüşmelerinde:

CIA tarafından öldürüleceğini düşündüğünü

söylediği aktarılıyor. (Vatan)

Bu:

Ersever'in kendi endişesi/anlatısıdır.

CIA'nin cinayette rolü olduğunun kanıtı değildir.

Dolayısıyla:

CIA bağlantısı → DOĞRULANAMADI

olarak kalmalıdır.

25. “TİT öldürdü” / “PKK öldürdü” iddiaları

Ersever'in kaybolmasından sonra basına:

PKK tarafından öldürüldüğü

ve ayrı bir yayın organına:

TİT tarafından öldürüldüğü

yönünde ihbarlar geldiğine ilişkin akademik bir kaynak kaydı bulunuyor. (Topkapı Üniversitesi açık erişim)

Bu kaynakların niteliği:

basın ihbarı / ikincil aktarım

olduğundan:

PKK → doğrulanamadı

TİT → doğrulanamadı

şeklinde sınıflandırılmalı.

26. Ölümden sonra üçlü soruşturma neden önemli?

1993/534 sayılı soruşturmanın aynı anda:

• Cem Ersever,
• Mustafa Deniz,
• Neval Boz

dosyalarını kapsaması önemli bir belgesel bulgudur.

Ayrıca ölüm tarihlerinin birbirine yakınlığı:

31 Ekim

↓ 1 Kasım

↓ 4 Kasım

şeklinde.

Proje arşivi bu nedenle “bağlantı olabilir mi?” sorusunu meşru bir araştırma hipotezi olarak kabul ediyor.

Ancak:

Üç olayın aynı fail veya aynı örgüt tarafından gerçekleştirildiği hukuken kanıtlanmış değildir.

27. AİHM boyutu

Cem Ersever adı AİHM'de özellikle Kaya v. Turkey dosyasının ek materyallerinde geçmektedir.

AİHM karar materyalinde:

“Appendix III: Extracts from The Secrets of Major Cem Ersever”

başlığı bulunuyor. (HUDOC)

Bu ek bölüm:

Ersever'in kendi anlatılarının AİHM dosyasında yer aldığını

gösteriyor.

Ancak:

Kaya v. Turkey = Ersever cinayetinin failini belirleyen AİHM kararı

değildir.

Bu ayrım korunmalıdır.

28. AİHM'nin Ersever açısından değeri

AİHM dosyasına Ersever hakkında belgelerin girmiş olması önemlidir çünkü:

• JİTEM iddiaları,
• Güneydoğu'daki faili meçhul dosyaları,
• devlet görevlileri,

• Ersever'in yayınları

uluslararası yargı dosyasındaki materyalin parçası haline gelmiştir.

Fakat:

AİHM'nin Ersever'in öldürülmesi konusunda kesin faili saptadığı

söylenemez.

Bu nedenle AİHM:

bağlamsal/yargısal kaynak

olarak kullanılmalı.

fail tespiti kaynağı

olarak kullanılmamalı.

29. 2013 — soruşturmanın açık tutulması

Cem Ersever'in cesedinin bulunmasının üzerinden 20 yıl geçtikten sonra Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı dosyanın kapanmasına izin vermedi.

Anadolu Ajansı'nın 4 Kasım 2013 tarihli haberine göre:

• 20 yıllık zamanaşımı süresi dolmuş olmasına rağmen,
• Savcı Yıldırım Bayyurt kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermedi,
• dosyanın açık tutulmasına karar verildi,
• çok sayıda kişinin ifadesine başvurulmasına rağmen dava açmaya yetecek delile ulaşılamamıştı. (AA)

Bu, dosyanın güncel hukukî statüsü açısından çok önemli bir bilgidir.

30. “Dosya kapandı” mı?

Hayır.

En azından 2013 itibarıyla:

Dosya açık tutuldu.

AA açıkça “Cem Ersever dosyası kapanmadı” başlığıyla bunu bildirdi. (AA)

Ancak:

Açık tutulması = fail bulundu

anlamına gelmez.

2013 itibarıyla AA:

dava açmaya yeterli delil elde edilemediğini

bildiriyor. (AA)

31. Ersever'in ölümünden hemen sonra gerçekleşen diğer

ölümler

Burada olay kronolojisi özel önem taşıyor.

31 Ekim 1993 Neval Boz — Gerede

1 Kasım 1993 Mustafa Deniz — Polatlı

4 Kasım 1993 Cem Ersever — Elmadağ

Bu üçlü soruşturma dosyasında birlikte incelenmiştir.

Ve her üç olayda farklı ölüm biçimleri vardır:

• Neval Boz → başının ezilmiş halde bulunması
• Mustafa Deniz → 38 kalibre tabancayla başından vurulmuş, eller/gözler bağlı
• Cem Ersever → 9 mm tabancayla başından vurulmuş, eller önden bağlı

Bu benzerliklerin:

ortak fail kanıtı olmadığı

özellikle vurgulanmalıdır.

32. Ölümüne ilişkin ana teoriler

Teori Kaynak / temel Statü

TeoriKaynak/temelStatü

PKK Dönemsel ihbar/anlatılar DOĞRULANAMADI

TİT Dönemsel ihbar/anlatılar DOĞRULANAMADI

Yeşil / Mahmut Yıldırım Sonraki basın ve bazı anlatılar İDDİA EDİLDİ

JİTEM içerisindeki kişiler Sonraki araştırmalar İDDİA EDİLDİ

Devlet içi tasfiye Ersever'in açıklamaları + sonraki yorumlar ARAŞTIRMA HİPOTEZİ

Dış istihbarat/CIA Ersever'in kendi endişesi DOĞRULANAMADI

Kesinleşmiş fail — YOK

33. JİTEM açısından Ersever'in önemi

Cem Ersever dosyasının diğer dosyalardan farkı şu:

Ersever yalnızca JİTEM'e sonradan bağlanan bir isim değil.

JİTEM'in faaliyet gösterdiği iddia edilen yapının içinde görev yaptığı ileri sürülen bir subay ve daha sonra bu yapı hakkında konuşan bir aktör.

Hürriyet bunu doğrudan JİTEM bağlantısıyla anlatıyor. (Hürriyet)

Fakat proje arşivinin daha dikkatli yaklaşımı:

Ersever'in kendi belgelerinde “Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Grubu” ifadesini kullandığı ve bunun JİTEM ile birebir eşitliğinin henüz kesinleşmediği.

yönünde.

Bence kitabın en güçlü metodolojik noktalarından biri tam olarak bu olmalı.

34. Kanıt Matrisi

35. Hukuki durum

36. 1993/534 soruşturmasının önemi

Bu dosya açısından 1993/534 numarası çok önemli.

Çünkü sadece Cem Ersever'in ölümünü değil:

Cem Ersever + Mustafa Deniz + Neval Boz

ölümlerini tek soruşturma kapsamında ele alıyor.

Bu durum üç olayın mutlaka aynı fail tarafından işlendiğini kanıtlamaz.

Fakat:

Soruşturma makamlarının kendisinin bu üç kişiyi aynı dosya kapsamında araştırmış olması

başlı başına belgelenmiş bir olgudur.

Bu nedenle kitapta “Üçlü ölüm zinciri” alt başlığı açılması son derece yerinde.

37. Ersever dosyasının diğer JİTEM dosyalarından farkı

Cem Ersever konusunda üç ayrı kaynak katmanı aynı anda bulunuyor:

1. Ersever'in kendi belgeleri Birincil kaynak.

Mektup, röportaj, ses kaydı.

2. Devlet belgeleri 1993/534 soruşturma, TBMM kayıtları, Susurluk/Kutlu Savaş materyali.

3. Sonraki tanık ve araştırmacı anlatımları Aygan, Yeşil, çeşitli gazeteciler ve eski güvenlik görevlileri.

Dolayısıyla Ersever dosyasının en büyük değeri:

JİTEM hakkında dışarıdan konuşanlardan ziyade, yapının içerisinde bulunduğu ileri sürülen bir subayın kendi belgelerinin bulunmasıdır.

Fakat bu avantaj aynı zamanda bir metodolojik riski de beraberinde getiriyor:

Ersever'in kendi anlatımı tamamen tarafsız bir dış gözlem değildir.

Proje arşivi bu nedenle Ersever'in anlatımlarının bağımsız kaynaklarla çapraz okunması gerektiğini açıkça belirtiyor.

38. En önemli açık sorular

1. Ersever'i son gören kişiler kimlerdi? 26 Ekim Kızılay buluşmasının tüm tanık ifadeleri bulunmalı.

2. 1993/534 dosyasının tamamı nerede? Mevcut çalışma açısından en önemli asli belge bu.

3. Otopsi raporunun aslına erişilebilir mi? Özellikle:

• ölüm saati,
• atış mesafesi,
• giriş/çıkış yaraları,
• ölüm mekanizması

kesinleştirilmeli.

4. İki boş kovan hangi silaha aitti?

5. Silah bulundu mu?

6. Ersever'in Aydınlık röportajında söylediği isimlerin tamamı neydi? 1993 Aydınlık arşivinin 9–14 Haziran arasındaki tüm sayıları yeniden taranmalı. Aydınlık'ın kendisi de mevcut kaset çözümünün eksik olduğunu belirtiyor. (Aydınlık)

7. Askerî mahkemedeki davanın dosyası ne oldu? Ersever'in ölümünden önceki son hukuki süreci anlamak için kritik.

8. Yeşil iddiasının ilk ortaya çıktığı asli belge hangisi?

9. Ersever'in “çete” dediği yapı kimdi? Mektubun tamamı incelenmeden bunun kesin biçimde JİTEM olduğu söylenmemeli.

10. 1993/534 soruşturmasının nihai kararı var mı?

11. 2013'te açık tutulan dosyanın sonraki akıbeti nedir? Bu araştırmada 2013 sonrasına ilişkin kesin bir nihai fail tespiti bulunamadı.

12. Üçlü ölümün ortak bağlantısı nedir? Neval Boz → Mustafa Deniz → Cem Ersever zinciri, araştırmanın en önemli çözülmemiş sorularından biri.

39. Zaman tüneli

Proje kronolojisi de 25–26 Ekim Ankara gelişi, 31 Ekim/1 Kasım diğer iki cesedin bulunması ve 4 Kasım Ersever cesedi zincirini ayrı kayıtlar halinde tutuyor.

Tarih Olay Kanıt seviyesi

TarihOlayKanıt seviyesi

1950 Cem Ersever'in doğumu BELGELENDİ

1972 Harp Okulu mezuniyeti BELGELENDİ

1979–1980 Kaçakçılık soruşturmalarında görevler BELGELENDİ/ AKTARILDI

Tarih Olay Kanıt seviyesi

1980'ler Güneydoğu istihbarat/terörle mücadele görevleri BELGELENDİ/ AKTARILDI

17.03.1993 Askerî görevden ayrılış/istifa BELGELENDİ

Nisan 1993 Ersever'in Süreyya San'a mektubu BELGELENDİ

06.06.1993 Aydınlık bürosunda röportaj BELGELENDİ

09–14.06.1993 Aydınlık'ta söyleşinin yayımlanması BELGELENDİ

07.09.1993 Ses kasetlerinin askerî savcılığa sunulması BELGELENDİ/ AKTARILDI

25.10.1993 Ankara'ya gelişi BELGELENDİ — 1993/534

26.10.1993 Kızılay'da son görülme BELGELENDİ — 1993/534

31.10.1993 Neval Boz'un cesedinin bulunması BELGELENDİ

01.11.1993 Mustafa Deniz'in cesedinin bulunması BELGELENDİ

04.11.1993 Cem Ersever'in cesedinin Elmadağ'da bulunması BELGELENDİ

23.11.1993 TBMM'de soru önergesi BELGELENDİ

1994–1997 Çeşitli araştırma ve Susurluk süreci BELGELENDİ/ AKTARILDI

1997–1998 Kutlu Savaş/Susurluk Raporları BELGELENDİ

2013 20 yıllık süre dolmasına rağmen soruşturmanın açık tutulması BELGELENDİ

40. Ersever – Mustafa Deniz – Neval Boz üçgeni

Bu tablo, dosyaya eklenmesi gereken en değerli görsel veri tablolarından biri.

Ortak Kişi Tarih Yer Ölüm biçimi soruşturma

KişiTarihYerÖlüm biçimiOrtak soruşturma

Neval Boz 31.10.1993 Gerede Başının ezilmiş halde bulunması Evet — 1993/534

Mustafa Deniz 01.11.1993 Polatlı 38 kalibre tabancayla vurulma, eller/ Evet — 1993/534 gözler bağlı

Cem Ersever 04.11.1993 Elmadağ 9 mm tabancayla başından vurulma, eller Evet — 1993/534 bağlı

41. Sonuç

42. Arşive eklenmesi gereken kritik düzeltmeler

1. Tarih:

Ana kronoloji 4 Kasım 1993 — Elmadağ olarak tutulmalı; TBMM'deki 5 Kasım 1993 tarihi çelişkili kayıt olarak dipnotlanmalı.

2. Ankara'ya geliş:

25 Ekim 1993 — 1993/534 soruşturma kaydı esas alınmalı; Hürriyet'teki 24 Ekim bilgisi alternatif kayıt olarak korunmalı.

3. Ölüm şekli:

“İki kurşunla öldürüldü” yerine “olay yerinde iki boş kovan bulundu; başından 9 mm tabancayla vurulmuştu” yazılmalı.

4. JİTEM terminolojisi:

Ersever'in kendi belgesindeki “Jandarma Genel Komutanlığı İstihbarat Grubu” ifadesi korunmalı; otomatik olarak “JİTEM” diye değiştirilmemeli.

5. Yeşil:

“Yeşil öldürdü” değil, “bazı kaynaklarda Yeşil'in fail olduğu ileri sürüldü” şeklinde yazılmalı.

6. Üçlü ölüm:

Cem Ersever, Mustafa Deniz ve Neval Boz'un aynı soruşturma dosyasında bulunduğu mutlaka vurgulanmalı.

7. 2013 soruşturma durumu:

Dosyanın açık tutulduğu, ancak dava açmaya yeterli delil elde edilemediği bilgisi eklenmeli. (AA)

43. Başlıca kaynaklar