Hafız Akdemir Dosyası

1. Hafız Akdemir Kimdi?

Hafız Akdemir, 1991–1992 döneminde Diyarbakır'da gazetecilik yapan ve Özgür Gündem gazetesinin Diyarbakır bürosunda çalışan bir muhabirdi. Bianet'in hazırladığı dosyaya göre 1964 doğumluydu ve 27 yaşında öldürüldü. Daha önce siyasi suçlama nedeniyle cezaevinde kalmış, çıktıktan sonra gazeteciliğe yönelmişti. Haberleri arasında bölgedeki köy boşaltmaları, işkence iddiaları, HEP faaliyetleri, güvenlik operasyonları ve Hizbullah hakkında haberler bulunuyordu. BELGELENDİ (Bianet, Amnesty)

2. Cezaevi Geçmişi

Bianet ve Amnesty kayıtlarında Akdemir'in genç yaşta Kürt siyasi yapılanmasıyla ilişkilendirilen faaliyetler nedeniyle tutuklandığı ve uzun süre cezaevinde kaldığı aktarılıyor. Amnesty, Haziran 1992 tarihli belgesinde 1991'de serbest bırakıldığını, ardından Özgür Gündem'de çalıştığını belirtiyor. BELGELENDİ

3. Özgür Gündem ve 1992 Ortamı

Özgür Gündem 30 Mayıs 1992'de yayımlanmaya başlamıştı. Akdemir'in öldürüldüğü dönemde gazetenin çalışanları art arda saldırı ve tehditlerle karşı karşıyaydı. TBMM kayıtlarında Hafız Akdemir, Cengiz Altun, Yahya Orhan, Hüseyin Deniz, Kemal Kılıç, Ferhat Tepe ve diğer gazetecilerin öldürülmeleri aynı dönemsel saldırı zinciri içinde anıldı. BELGELENDİ

4. 8 Haziran 1992 — Olay

TBMM Genel Kurul kayıtlarına göre Hafız Akdemir, 8 Haziran 1992 saat 08.30 civarında, Diyarbakır Melik Ahmet Mahallesi, Parlı Sokak'taki evinin önünde yeğeni ile birlikte yürürken, yanına yaklaşan kimliği belirsiz bir kişinin tabancasını ensesine dayayarak ateş etmesi sonucu öldürüldü. TBMM kaydına göre yeğen saldırganı kovalamak istedi, ancak saldırganın kendisine de ateş etmesi üzerine takip edemedi. BELGELENDİ (TBMM tutanağı)

5. Tanıklık ve Olay Yeri Delilleri

TBMM kaydına göre olayla ilgili ilk aşamada tanığın ifadesi alındı ve saldırganın eşkâli çıkarılmaya çalışıldı; ancak sonraki aşamada tanığa ulaşılamadığı için robot resim hazırlanamadığı soruşturma belgelerine geçti. Tanığın daha sonraki anlatımına göre polis olay yeri krokisi hazırladı; kırık gözlük camları ve iki boş kovan bulundu; çevredeki kişilerin sistematik biçimde sorgulanmadığı düşünüldü. BELGELENDİ (TBMM) / AKTARILDI (tanık anlatımı)

6. Cenazenin Aileden Habersiz Gömülmesi

Amnesty'nin Haziran 1992 raporuna göre Akdemir'in cenazesi 10 Haziran'daki tören öncesinde polis tarafından morgdan alındı; cenazeyi takip etmek isteyen yakınları polis tarafından dövülüp gözaltına alındı ve ceset polis gözetiminde aynı gün defnedildi. Cumhuriyet'in 17 Haziran 1992 tarihli arşiv kaydına göre cenaze daha sonra mezardan çıkarıldı, özel timler güvenlik önlemi aldı ve ceset doğum yeri Lice'ye götürüldü; aynı haberde dokuz gün geçmesine rağmen katiller konusunda henüz ipucu bulunamadığı belirtiliyor. BELGELENDİ (Amnesty / Cumhuriyet)

7. O Dönemki Resmî Yaklaşım

Bianet'in 2012 araştırmasına göre dönemin Başbakan Yardımcısı Erdal İnönü, 8 Haziran 1992 akşam haberlerinde Akdemir'i KUK örgütüyle bağlantılı bir kişi olarak göstererek "PKK'nın işi" değerlendirmesinde bulundu. AKTARILDI

"Devlet PKK'nin yaptığını kanıtladı" denemez; doğru ifade: "Dönemin hükümet yetkililerinden Erdal İnönü, olaydan aynı gün sonra saldırıyı PKK'yle ilişkilendiren bir değerlendirme yaptı."

8. Amnesty'nin Olaydan Hemen Sonraki Kaydı

Amnesty'nin 15 Haziran 1992 tarihli haftalık güncellemesine göre Akdemir 1992'de öldürülen dördüncü gazeteciydi; kendisine ve gazeteye tekrarlanan ölüm tehditleri yapılmıştı, tehditlerin bir kısmının Hizbullah kaynaklı olduğu ileri sürülmüştü ve Hizbullah'ın güvenlik güçleriyle bağlantıları olduğuna dair yaygın iddialar bulunuyordu. BELGELENDİ (tehditlerin/olayın varlığı)

Amnesty tehditlerin varlığını ve olayın kendisini belgeliyor; Hizbullah'ın cezai sorumluluğunu kesinleştirmiyor.

9. TBMM Soruşturması

22 Eylül 1992 tarihli TBMM tutanağında İçişleri Bakanlığı, Hafız Akdemir cinayeti hakkında bilgi verdi: olayla ilgili çalışma yapıldığı, görgü tanığından eşkâl alınmaya çalışıldığı, robot resim girişimi olduğu, sanığın tespiti için bilgilerin ülke çapındaki emniyet/jandarma birimlerine gönderildiği belirtildi. BELGELENDİ

Bu, soruşturmanın tamamen yok sayılmadığını gösterir; ancak aynı kayıt failin bulunduğunu da göstermez.

10. 1992–2000: Sekiz Yıllık Durgunluk ve Beykoz Dönüm Noktası

Bianet'in araştırmasına göre cinayet soruşturmasında yaklaşık sekiz yıl boyunca önemli bir ilerleme olmadı. 17 Ocak 2000'de İstanbul Beykoz'da bir villada Hizbullah'ın üst düzey sorumlusu Hüseyin Velioğlu öldürüldü; bu operasyonda ele geçirilen materyaller çok sayıda eski cinayetin yeniden soruşturulmasına yol açtı. BELGELENDİ (çok kaynaklı teyit)

Bu, dosyanın 1992'deki "faili belirsiz cinayet" konumundan çıkıp geniş bir yargı dosyası içine taşındığı dönüm noktasıdır.

11. Hizbullah Ana Davası

Akdemir cinayeti, Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi'nde görülen 31 sanıklı Hizbullah Ana Davası'nda değerlendirilen 188 cinayetten biri oldu. Dava kapsamında Hizbullah sanığı Fuat Balca, kendi rolünün gözcülük olduğunu, Mahmut Kaya'nın eylem talimatını verip silah temin ettiğini, "Hüseyin" kod adlı Cihan Yıldız'ın tetiği çektiğini söyledi. İDDİA / MAHKEMEDEKİ BEYAN

"Balca mahkemede böyle anlattı" — Balca'nın anlatımı, mahkemenin kabul ettiği her ayrıntı anlamına gelmez. İstanbul'da öldürüldüğü iddia edilen Mahmut Kaya'nın Balca'nın bahsettiği kişiyle aynı olduğundan emin olunamamıştır; mahkeme bu teşhisi yaptıramamıştır.

12. 2009–2011 — Fuat Balca'nın Yargı Süreci

"Fuat Balca müebbet aldı" doğrudur. "Fuat Balca hâlen hapiste" sonucu çıkarılamaz — sonraki tutukluluk/tahliye süreci farklıdır; akıbeti bu araştırma turunda netleştirilememiştir.

13. Cihan Yıldız Dosyası

"Hüseyin" kod adlı Cihan Yıldız, 15 Ağustos 2007'de Avusturya'da yakalandı, kırmızı bülten gereği tutuklandı ve 2008'de Türkiye'ye teslim edildi. Diyarbakır 6. Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemesi'ndeki davasında Hizbullahçı olduğunu kabul etti, ama örgüt adına tetikçilik yaptığını ve Akdemir'i öldürdüğünü reddetti. Akdemir'in de aralarında bulunduğu 11 cinayetten sorumlu tutuldu. İDDİA / YARGI DOSYASINA GİRDİ

14. 30 Mayıs 2013 — Cihan Yıldız Hakkında Karar

Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi'ndeki yargılama sonunda Yıldız, 6 cinayet ve 2 silahlı yaralama eyleminden sorumlu tutulup müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Kaynaklar, bu olaylar arasında Hafız Akdemir cinayetinin de bulunduğunu belirtiyor. BELGELENDİ (mahkeme sürecini aktaran kaynaklar)

Asli mahkeme kararının tam metnine ulaşmadan, "mahkeme Akdemir cinayetini açıkça ve bağımsız olarak Yıldız'ın kesinleştirilmiş fiili olarak hükme bağladı" gibi daha ileri bir ifade bu dosyada kullanılmamıştır.

15. JİTEM Bağlantısı İddiaları

Mevcut proje kaynaklarında Hafız Akdemir'in Hizbullah, "Hizbulkontra" olarak adlandırılan çevreler ve JİTEM arasındaki bağlantılar hakkında haber yaptığı belirtiliyor. Aynı kayıt, bunun doğrudan "JİTEM Akdemir'i öldürdü" demek için yeterli olmadığı uyarısını taşıyor. İDDİA / KESİNLEŞMEDİ

16. Hizbullah–Güvenlik Güçleri İlişkisi Meselesi

Amnesty'nin 1992 raporu, Hizbullah'ın güvenlik güçleriyle bağlantıları olduğunun yaygın biçimde ileri sürüldüğünü kaydediyordu. Bu, dönemin genel bağlamı için önemlidir; ancak Hizbullah'ın bazı güvenlik çevreleriyle ilişkilendirildiği yönündeki uluslararası raporlar ile Akdemir cinayetindeki belirli failin devlet görevlisi olduğu aynı şey değildir. AKTARILDI (dönemsel bağlam)

17. TBMM — Gazeteci Cinayetleri Veri Seti

TBMM'nin sonraki kayıtlarında Hafız Akdemir, Özgür Gündem çalışanlarına yönelik saldırı dizisi içinde tekrar tekrar anılıyor; bir TBMM belgesinde 1990'lı yıllarda 21 gazete çalışanının öldürüldüğü ve birçoğunun cinayetinin faili meçhul kaldığı ifade ediliyor. BELGELENDİ

18. Zaman Tüneli

19. Kanıt Matrisi

20. Açık Kalan Sorular

• Olay tanığının ilk ifadesinin tamamına ulaşılabiliyor mu; "Fuat Bulut" ile "Veysi Polat" aynı kişi mi?
• Olay yerinde bulunan iki kovanın kriminal inceleme sonucu nerede?
• Robot resim neden tamamlanamadı ve sonraki yıllarda yeniden hazırlandı mı?
• Cenazenin aile rızası olmadan defnedilmesine ilişkin savcılık soruşturmasının sonucu ne oldu?
• Balca'nın anlattığı "Mahmut Kaya" kimdi ve bu kişinin kimliği mahkemece nasıl değerlendirildi?
• Cihan Yıldız'ın 2013 mahkûmiyetinin gerekçeli kararında Akdemir bakımından hangi somut delil kullanıldı?
• 2019 tahliyesine dayanak olan AYM kararının tam numarası ve gerekçesi nedir?
• Cihan Yıldız'ın ve Fuat Balca'nın sonraki (2020 sonrası) yargı/akıbet durumu bugün nedir?
• 17 Ocak 2000 Beykoz operasyonunda ele geçirilen arşivden Akdemir'e ilişkin hangi özgün kayıtlar çıktı?

Kaynak Katmanları — Özet

Kaynakça