2017 Anayasa değişikliği ve Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi

Ortak Zaman Çizelgesi · 2017 ve sonrasında neler oldu? Bu olayı Ortak Zaman Çizelgesi’nde gör

Ne Oldu?

2017 Anayasa değişikliği, Türkiye’nin hükümet sistemini değiştiren geniş kapsamlı bir anayasa reformuydu. 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 21 Ocak 2017’de TBMM’de kabul edildi ve 11 Şubat 2017’de Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanun, Anayasa’nın çok sayıda maddesini değiştirdi; en önemli değişikliklerden biri yürütme yetkisinin kullanılma biçimini yeniden düzenleyen hükümlerdi. TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin aynı gün yapılmasına ilişkin hüküm de yeni sistemin temel parçalarından biriydi.

Değişiklik paketiyle Başbakanlık makamına ve Bakanlar Kuruluna ilişkin anayasal hükümler kaldırıldı; yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına bağlandı. Cumhurbaşkanına Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanları atama, üst kademe kamu yöneticilerini belirleme gibi görevler verildi ve yürütme alanındaki kararname yetkisi yeni bir anayasal çerçeveye bağlandı. TBMM’nin yasama yetkisi ise devam etti; ancak yasama-yürütme ilişkisi önceki parlamenter sistemden farklı bir biçimde yeniden kuruldu.

Kanunun halkoyuna sunulması 16 Nisan 2017’de gerçekleşti. YSK’nın 663 sayılı kesin sonuç kararında Türkiye genelinde halkoylamasının kesin sonuçları yayımlandı. Karara göre geçerli oyların yüzde 51,41’i “Evet”, yüzde 48,59’u “Hayır” olarak kayda geçti. Bu sonuçla anayasa değişikliği kabul edildi ve değişikliklerin önemli bölümleri 2018 genel seçimleriyle birlikte yürürlüğe girecek şekilde geçiş hükümlerine bağlandı.

2017 değişiklikleri yürürlüğe girerken geçiş süreci de ayrıca düzenlendi. Bazı hükümler halkoylamasının kesin sonuçlarının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla yürürlüğe girerken, hükümet sisteminin yeni yapısına ilişkin birçok hüküm Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin birlikte yapılmasından sonra uygulanmaya başladı. 2018 seçimleri sonrasında Başbakanlık makamı sona erdi ve yeni sistem fiilen işlemeye başladı. Böylece 2017 referandumu ile 2018’deki uygulama arasında anayasal geçiş süreci yaşandı.

Tarihsel Çerçeve

Bu dosyanın konusu, aynı dönemde yaşanan diğer siyasal ve hukuki gelişmelerle birlikte okunmalıdır. Aşağıdaki kaynaklar olayın veya düzenlemenin farklı aşamalarını belgeleyen resmî kayıtları içerir. Belge niteliğindeki veriler ile sonraki siyasi değerlendirmeler aynı şey değildir; anlatımda bu ayrım korunmuştur.

Sonuçları ve Tarihsel Önemi

2017 Anayasa değişikliğinin tarihsel önemi, Türkiye’de yürütme organının kuruluş ve çalışma biçimini köklü biçimde değiştirmesidir. Değişiklik, sadece Cumhurbaşkanının yetkilerini artıran tekil maddelerden oluşmuyordu; TBMM’nin seçim dönemi, yürütme yapısı, bakanların konumu, bütçe, yargı ve kamu yönetimine ilişkin çok sayıda hükmü aynı sistem içinde yeniden düzenledi. Bu nedenle dönüm noktasını anlamak için 6771 sayılı Kanunun maddelerini, YSK’nın kesin halkoylaması sonucunu ve 2018’de başlayan uygulama dönemini birlikte okumak gerekir.

Kaynakça

• KAYNAKTBMM – 6771 sayılı Kanun
• KAYNAKTBMM – 6771 sayılı Kanun metni
• KAYNAKYSK – 2017/663 kesin sonuç kararı

İlgili Dönüm Noktaları