Abdi İpekçi Dosyası

1. Dosya Kimliği

Adı: Abdi İpekçi Doğum: 9 Ağustos 1929 - İstanbul Meslek: Gazeteci, yazar, yayın yönetmeni Görevi: Milliyet Gazetesi Genel Yayın Müdürü ve Başyazarı Ölüm tarihi: 1 Şubat 1979 Yer: İstanbul, Nişantaşı / Karakol Sokak Ölüm şekli: Otomobilinde silahlı saldırı Saat: Yaklaşık 19.50 Başlıca sanık: Mehmet Ali Ağca İlk mahkûmiyet: İdam Kararı veren: İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı 1 No'lu Askerî Mahkemesi Karar tarihi: 28 Nisan 1980 Askerî Yargıtay: 20 Ağustos 1980 - onama Ağca'nın cezaevinden kaçışı: 25 Kasım 1979 Sonraki uluslararası olay: 13 Mayıs 1981 - Papa II. Jean Paul'e suikast girişimi Öne çıkan diğer isimler: Yalçın Özbey, Oral Çelik, Mehmet Şener, Yavuz Çaylan, Abdullah Çatlı 2010: Yalçın Özbey dosyası zamanaşımı nedeniyle düştü Oral Çelik: 1999'da delil yetersizliği nedeniyle beraat Mehmet Şener: Yakalanamadı; dosyası zamanaşımı/takipsizlik sürecine girdi Kesinleşmiş doğrudan fail: Mehmet Ali Ağca Cinayetin tüm organizasyon zinciri: Tam olarak aydınlatılamadı

TBMM kayıtlarına göre Ağca, 1 Şubat 1979'da Abdi İpekçi'yi “taammüden” öldürmekten idam cezasına mahkûm edilmiş ve bu hüküm Askerî Yargıtay tarafından onanarak kesinleşmişti. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

2. Abdi İpekçi Kimdi?

Abdi İpekçi, Türk basın tarihinin en önemli gazetecilerinden biriydi.

Uzun yıllar Milliyet Gazetesi'nin genel yayın yönetmenliği ve başyazarlığını yürüttü.

Gazetecilik anlayışı:

• demokratik hukuk devleti,
• basın özgürlüğü,
• Türkiye'deki siyasi kutuplaşmanın azaltılması,
• Türkiye-Yunanistan ilişkilerinin geliştirilmesi,
• toplumdaki şiddetin sona erdirilmesi

gibi konularla ilişkilendirildi.

Dolayısıyla İpekçi yalnızca bir gazete yöneticisi değil, 1970'lerin siyasal çatışma ortamında kamuoyunda etkili bir gazeteciydi.

3. 1970'lerdeki Siyasi Ortam

İpekçi'nin öldürülmesini anlamak için 1979 Türkiye'sindeki ortam önemli.

1978-1980 döneminde:

• sağ-sol çatışması,
• siyasi cinayetler,
• bombalı saldırılar,
• silahlı örgütler,
• öğrenci çatışmaları,
• devlet güvenlik politikaları

yoğunlaşmıştı.

TBMM'nin 1979 tarihli kayıtlarında Abdi İpekçi cinayeti, dönemin çok sayıdaki “ideolojik nedenle” işlendiği ileri sürülen siyasi cinayetlerinden biri olarak kaydedildi. O kayıtta İpekçi'nin 1 Şubat 1979'da İstanbul'da Mehmet Ali Ağca ve arkadaşları tarafından öldürüldüğü iddiasının bulunduğu, sanıkların Sıkıyönetim Askerî Mahkemesi'nde yargılandığı belirtiliyor. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

4. 1 Şubat 1979 - Cinayet

Abdi İpekçi:

1 Şubat 1979

akşamı Milliyet gazetesinden çıktı ve kendi aracıyla Nişantaşı'ndaki evine doğru gitti.

Saat:

yaklaşık 19.50

civarında Karakol Sokak'a yaklaştı.

TBMM'deki 1982 değerlendirmesine göre saldırgan, İpekçi'nin otomobilinin trafik ışıklarında durmasını bekledi, yaklaşarak tabancayla beş el ateş etti ve İpekçi'yi öldürdü. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

Olay

BELGELENDİ

Silahlı saldırı

BELGELENDİ

Beş el ateş

TBMM kayıtlarında BELGELENDİ

5. Olay Yeri

Olay:

İstanbul - Nişantaşı - Karakol Sokak

çevresinde meydana geldi.

TBMM'nin 1982 tarihli kaydı, İpekçi'nin evine giderken Karakol Sokak'taki evine yaklaşırken, aracında durduğu sırada saldırıya uğradığını açık biçimde kaydediyor. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

Bu nedenle:

Olay yeri → BELGELENDİ

6. Mehmet Ali Ağca'nın İlk Yakalanması

Mehmet Ali Ağca, suikasttan birkaç ay sonra yakalandı.

TBMM kayıtlarına göre:

25 Haziran 1979

tarihinde yakalandı ve gözlem altına alındı.

11 Temmuz 1979

tarihinde tutuklandı. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

Ağca'nın yakalanması, İpekçi soruşturmasının ilk kez belirli bir kişi etrafında somutlaşması açısından önemliydi.

7. Ağca'nın Cezaevinden Kaçırılması

Dosyanın en kritik noktalarından biri:

Ağca henüz İpekçi cinayetinden yargılanırken cezaevinden kaçırıldı.

TBMM kayıtlarına göre:

25 Kasım 1979

tarihinde bulunduğu Maltepe Askerî Cezaevi'nden firar etti. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

Bu olay sonradan İpekçi dosyasının en büyük tartışma konularından birine dönüştü.

Çünkü kaçışın:

organize edildiği

ve dışarıdan yardım aldığı konusunda çok sayıda veri ve iddia ortaya çıktı.

8. Cezaevi Kaçışında Kilit İsimler

Daha sonraki soruşturmalarda:

Yalçın Özbey

ve

Abdullah Çatlı

gibi isimler Ağca'nın kaçışıyla bağlantılı olarak gündeme geldi.

Proje arşivindeki Ecevit Kılıç kaynağında, Fehmi Altınbilek'in Ağca'nın cezaevinden kaçırılmasında ve sonrasında İran sınırına götürülmesinde önemli rol oynadığı ileri sürülüyor.

Bu iddianın ayrıca:

personel kayıtları + cezaevi kayıtları + kaçış dosyası

ile çapraz kontrol edilmesi gerekir.

9. 28 Nisan 1980 - Ağca'nın Mahkûmiyeti

İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı:

1 No'lu Askerî Mahkemesi

28 Nisan 1980 tarihinde karar verdi.

Mehmet Ali Ağca:

Abdi İpekçi'yi taammüden öldürmekten idam cezasına mahkûm edildi.

Karar:

Askerî Yargıtay 1. Dairesi'nin 20 Ağustos 1980 tarihli kararıyla onandı. (Türkiye Büyük Millet Meclisi)

Bu dosyanın en sağlam hukuki sonuçlarından biri.

Bu nedenle

Mehmet Ali Ağca'nın doğrudan fail olduğu → KESİNLEŞMİŞ YARGI KARARIYLA BELGELENDİ

10. Mahkemenin Olay Anlatımı

1982 tarihli Danışma Meclisi kaydı mahkeme ve Yargıtay kararlarından şu anlatımı aktarıyor:

Ağca:

• önceden hazırlanmış,
• plan doğrultusunda hareket etmiş,
• pusu kurmuş,
• İpekçi'nin otomobilinin durmasını beklemiş,
• yaklaşarak tabancayla beş el ateş etmişti.

(Türkiye Büyük Millet Meclisi)

Dolayısıyla Ağca hakkında:

“tesadüfen gerçekleşen bir saldırı”

değil,

planlı/taammüden öldürme

şeklinde kesinleşmiş mahkeme değerlendirmesi vardır.

11. Fakat “ağca Tek Başına Mıydı?”

Hayır demek kolay; fakat hukukî anlamda “hayır”ı nasıl kurduğumuza dikkat etmek gerekiyor.

Çünkü sonraki süreçte:

• Yalçın Özbey,
• Oral Çelik,
• Mehmet Şener,
• Yavuz Çaylan,
• Abdullah Çatlı

gibi isimler İpekçi dosyasına girdi.

Dolayısıyla:

Ağca doğrudan faildir → KESİN

ama:

Ağca tek başına hareket etti → KESİN DEĞİL

şeklinde ayrım yapılmalı.

12. Yalçın Özbey

Yalçın Özbey, İpekçi dosyasının en önemli ikinci isimlerinden biri.

Mehmet Ali Ağca'nın sonraki anlatımlarında:

İpekçi cinayetinin planlayıcısı

olarak gösterildi.

Ağca, Roma'daki Papa suikastı yargılamasında da İpekçi cinayetini:

Özbey'in planladığını

iddia etti. (Cumhuriyet)

Buna ek olarak Özbey'in:

• Ağca'ya para verdiği,
• silah sağladığı,
• Ağca'nın kaçışında kullanılan otomobille bağlantısı bulunduğu

iddiaları ve bazı maddi bağlantılar dosyaya yansıdı. (Cumhuriyet)

13. Özbey'in Para Bağlantısı

2000 tarihli iddianameyle ilgili Cumhuriyet'in aktarımında:

Ağca'nın hesabına, İpekçi öldürülmeden önce çeşitli tarihlerde para yatırıldığı ve bazı yatırımlarda adres olarak Yalçın Özbey'in emlak bürosunun gösterildiği belirtildi.

Aynı haberde:

“Bu paraların, Abdi İpekçi'nin öldürülmesi için sanığın hesabına yatırıldığı iddiaları mevcuttur.”

şeklindeki iddianame anlatımı aktarılıyor.

Burada:

Para hareketinin belgelenmesi

ile

paranın cinayet bedeli olduğunun kesinleşmesi

aynı şey değildir.

Bu nedenle:

Para bağlantısı → BELGELENDİ/İDDİANAMEDE YER ALDI

Cinayet bedeli olduğu → KESİNLEŞMEDİ

14. Özbey'in İade Edilmemesi

Özbey Türkiye'den ayrıldı.

1990'larda Almanya'da yakalandı ve daha sonra Belçika'ya geçti.

Türkiye'nin iade talepleri çeşitli dönemlerde sonuçsuz kaldı.

Cumhuriyet'in 2006 tarihli haberinde, Özbey'in Türkiye'ye iade edilmediği ve İpekçi davası açısından Türkiye'de hâkim karşısına çıkarılmadığı aktarılıyor.

Bu durum İpekçi dosyasının en önemli hukuki eksikliklerinden biri.

15. Özbey'in Mit Tarafından Sorgulanması

Dosyanın en tartışmalı unsurlarından biri.

Cumhuriyet'in 2009-2010 tarihli arşiv kayıtlarında:

1995'te Almanya'da iki MİT görevlisinin Özbey'in ifadesini aldığı

belirtiliyor.

Fakat daha sonra:

bu ifade kayıtlarının imha edildiği

iddiası ortaya çıktı.

2010 Cumhuriyet kaydında Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nin bu kayıtların çözümünü Emniyet Genel Müdürlüğünden istediği, ancak olumlu sonuç alamadığı; sonrasında MİT görevlilerinin tanık olarak dinlendiği ve Özbey'in ifadesini hatırlamadıklarını söyledikleri aktarılıyor.

Bu dosyada:

MİT görevlilerinin Özbey'le görüştüğü → AKTARILDI/BELGELENDİ

görüşmede ne konuşulduğu → BELİRSİZ

kayıtların neden ortadan kalktığı → TARTIŞMALI

16. “kayıtlar İmha Edildi” Meselesi

Bu iddiayı kitabın içerisinde çok dikkatli kullanmak gerekiyor.

Cumhuriyet'in 1999 ve 2010 arşiv kayıtları:

• MİT tarafından alınmış ifade kaydından söz ediyor,

• daha sonra kayıtların imha edildiği yönündeki bilginin dosyaya girdiğini aktarıyor,
• bunun İpekçi soruşturmasının önemli tartışmalarından b(Cumhuriyet Gazetesi)

Ancak:

“MİT İpekçi cinayetinin delillerini kasıtlı olarak yok etti.”

sonucunu bu bilgiler tek başına kanıtlamaz.

Doğru kullanım:

““Özbey'in Almanya'da MİT görevlilerince alınan ifade kayıtlarının daha sonra imha edildiği yönündeki bilgi dava dosyasına yansıdı; bu nedenle ifadenin içeriği tam olarak ortaya çıkarılamadı.””

17. Oral Çelik

Oral Çelik de İpekçi cinayeti dosyasının merkezindeki isimlerden biri.

İddialarda:

cinayetin yönlendiricisi / organizasyonunda yer alan kişi

olarak gösterildi.

Cumhuriyet'in dava kronolojisine göre Çelik:

28 Mayıs 1999

tarihinde:

**delil yetersizliği (Cumhuriyet Gazetesi)

Dolayısıyla:

Oral Çelik'in İpekçi cinayetindeki rolü → İDDİA EDİLDİ

Kesin fail → DOĞRULANAMADI

18. Tanık Abdullah Yavuz

Oral Çelik aleyhindeki önemli tanıklardan biri:

Abdullah Yavuz

olarak kayıtlara girdi.

Yavuz:

Çelik'in İpekçi'ye ateş ettiğini

söyledi.

Ancak daha sonra ifadesini geri çekti.

Cumhuriyet'in haberinde Yavuz, güvenliğinin sağlanmaması nedeniyle ifadesini geri çektiğini açıkladı.

Bu dosya açısından çok önemli.

Çünkü:

ilk tanıklık → Çelik'i suçluyor

↓

sonraki tanıklık → geri çekildi

Dolayısıyla:

Tanıklık → tartışmalı

olarak sınıflandırılmalı.

19. Mehmet Şener

Mehmet Şener:

İpekçi cinayetinin organizasyonunda yer aldığı ve Ağca'yı azmettirdiği ileri sürülen isimlerden biri.

Cumhuriyet'in 2010 kaydında:

• yurtdışına kaçtığı,
• hiç yakalanmadığı,
• hakkındaki davanın zamanaşımı nedeniyle takipsizlikle sonuçlandığı

aktarılıyor.

2022 Cumhuriyet dosyasında da Şener'in hiç yakalanamadığı ve 1999'da davasının zamanaşımına uğradığı belirtiliyor.

20. Yavuz Çaylan

Yavuz Çaylan, Ağca'nın çevresindeki isimlerden biri olarak dosyaya girdi.

Dava kayıtlarında:

“suçluyu bildirmemek”

suçundan:

3 yıl hapis

cezası aldığı belirtiliyor.

Bu nedenle Çaylan'ın dosyadaki rolü:

İpekçi cinayetinin kesin tetikçisi

olarak değil,

Ağca'nın çevresindeki ve soruşturmada yer alan kişi

olarak yazılmalı.

21. Abdullah Çatlı

Abdullah Çatlı, İpekçi dosyasının sonradan Susurluk'la birleşen en önemli isimlerinden biri.

Proje arşivindeki Uğur Mumcu araştırmasında, Mumcu'nun 1980'lerde Abdi İpekçi cinayeti ile Çatlı arasında bağlantı kurduğu, Çatlı'nın Ağca'nın cezaevinden kaçırılmasındaki rolünü araştırdığı belirtiliyor.

Bu önemli bir tarihsel nokta:

Çatlı-İpekçi bağlantısı 1996 Susurluk'tan sonra ortaya çıkmış değildir.

Mumcu:

1980'lerde

bu bağlantıyı araştırıyordu.

22. Fehmi Altınbilek

Proje arşivindeki Ecevit Kılıç kaynağı, Fehmi Altınbilek'i:

• Cem Ersever'le aynı çevrede görev yapmış,
• ülkücü hareketle ilişkili bir subay,
• Ağca'nın cezaevinden kaçırılmasında önemli rol oynayan kişi

olarak anlatıyor.

Ancak bu bilgi doğrudan:

“Altınbilek İpekçi cinayetinin organizatörüydü.”

sonucunu doğurmaz.

Dosya statüsü Ağca'nın kaçırılmasıyla ilişki iddiası → KAYNAKTA AKTARILDI

İpekçi cinayetinin faili/azmettiricisi → DOĞRULANAMADI

23. “ipekçi Cinayeti Planlama Odasında Mit Mensubu

VARDI” İDDİASI

Bu dosyanın en ciddi açık sorularından biri.

Cumhuriyet'in 2016 tarihli kapsamlı dosyasında:

“İpekçi davası süresince Ağca'nın da dahil olduğu bazı sanıkların, cinayetin planlandığı odada bir MİT mensubunun bulunduğunu söyledikleri”

aktarılıyor.

Bu iddia:

çok önemli

ama:

doğrudan doğrulanmış bir MİT operasyonu kanıtı değil.

Bu nedenle:

MİT mensubu vardı → İDDİA EDİLDİ

MİT cinayeti planladı → DOĞRULANAMADI

24. İpekçi Cinayetinin İkinci Arabası

Olaydan sonra görgü tanıklarının:

ikinci bir araç

gördükleri yönündeki bilgiler de dava tartışmalarına girdi.

Cumhuriyet 2016'da:

“Olay yerinde şüpheli iki aracın bulunduğu, ikinci araç konusunun aydınlatılamadığı”

bilgisini aktarıyor.

Bu:

tanıklık

seviyesinde bir veri.

İkinci aracın kimlere ait olduğu → açıklığa kavuşmadı.

25. Yalçın Özbey'in Arabası

Özbey'in otomobili de dosyada önemli.

2000 iddianamesiyle ilgili Cumhuriyet haberinde:

34 RT 601

plakalı otomobilin Özbey tarafından satıldığı, Ağca'nın cezaevinden kaçışından sonra bu otomobille götürüldüğünün belirtildiği aktarılıyor.

Özbey'in:

• Ağca'yla aynı evde kaldığı,
• beraber emlak işi yaptığı

da aynı iddianame aktarımında yer alıyor.

Bunlar önemli çünkü Özbey ile Ağca arasındaki ilişkiyi:

sadece Ağca'nın sözlerinden değil, maddi ilişki kayıtlarından

da tartışmaya olanak sağlıyor.

Ancak:

bu ilişki tek başına Özbey'in cinayetin planlayıcısı olduğunu kanıtlamıyor.

26. 1979-1981 Arasındaki Zincir

Abdi İpekçi dosyasının en önemli tarihsel zincirlerinden biri:

1 Şubat 1979

İpekçi öldürüldü.

↓

25 Haziran 1979

Ağca yakalandı.

↓

25 Kasım 1979

Ağca cezaevinden kaçırıldı.

↓

28 Nisan 1980

Ağca hakkında idam kararı.

↓

20 Ağustos 1980

Askerî Yargıtay onaması.

↓

13 Mayıs 1981

Ağca Papa II. Jean Paul'e suikast girişiminde bulun(Türkiye Büyük Millet Meclisi)rıyla destekleniyor.

27. Papa Iı. Jean Paul Suikastı

Ağca'nın İpekçi cinayetinden sonra dünya çapında tanınmasına neden olan olay:

13 Mayıs 1981

Papa II. Jean Paul'e yönelik suikast girişimiydi.

AA'nın İpekçi dosyasındaki biyografik derlemesi Ağca'nın:

• İpekçi suikastındaki mahkûmiyetinden,
• cezaevinden kaçışından,
• Papa suikastından,
• İtalya'daki ömür boyu hapis cezasından

bahsediyor. (AA)

Papa saldırısı sonrasında Ağca'nın İpekçi cinayeti hakkındaki önceki anlatımları yeniden kamuoyunun gündemine geldi.

28. Papa Davasında Özbey İddiası

Ağca, Roma'daki yargılama sırasında:

Abdi İpekçi cinayetini Yalçın Özbey'in planladığını

öne sürdü.

Bu:

Ağca'nın beyanı

olarak kaydedilmeli.

Mahkeme kararıyla:

Özbey'in İpekçi cinayetinin kesin planlayıcısı olduğunun tespiti

olarak kullanılmamalı.

29. Özbey Dosyasının Zamanaşımı

27 Şubat 2009

İstanbul 7. Ağır Ceza Mahkemesi:

Yalçın Özbey davasını zamanaşımı nedeniyle düşürdü.

Bu nedenle:

Özbey hakkında mahkûmiyet YOK

Dava ZAMANAŞIMI NEDENİYLE DÜŞTÜ

Bu çok önemli.

Çünkü Ağca'nın beyanları güçlü olmasına rağmen, Özbey hakkında:

“cinayeti planlamaktan mahkûm edildi”

diyemiyoruz.

30. Oral Çelik Dosyası

Oral Çelik hakkında:

silah temin etme

cinayeti planlama

cinayete iştirak

iddiaları ileri sürüldü.

Fakat 28 Mayıs 1999'da:

delil yetersizliği nedeniyle beraat etti.

Bu sonuç:

Çelik suçsuzluğu kesin olarak ispatlandı

anlamına da gelmez.

Hukuki anlamı:

“Üzerine atılı suçlardan mahkûmiyet için yeterli kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı için beraat etti.”

31. Mehmet Şener'in Durumu

Mehmet Şener:

İpekçi cinayetinde önemli isimlerden biri olarak gösterildi.

Ancak:

yakalanamadı.

Sonuçta hakkında:

zamanaşımı nedeniyle takipsizlik

uygulandı.

Dolayısıyla:

Şener'in rolü → İDDİA EDİLDİ

mahkûmiyet → YOK

32. Yavuz Çaylan'ın Cezası

Çaylan açısından diğerlerinden farklı bir sonuç var.

Çaylan:

suçluyu bildirmemek

suçundan:

3 yıl hapis

cezası aldı.

Ancak:

İpekçi'yi öldürmekten mahkûm edildi

denemez.

Bu ayrım çok önemli.

33. 1997-1999: Dosyanın Yeniden Tartışılması

1996 Susurluk kazası sonrasında Abdi İpekçi cinayeti yeniden gündeme geldi.

Çünkü Susurluk kazasında:

Abdullah Çatlı

bir devlet görevlisi ve bir milletvekiliyle aynı araçtaydı.

Proje arşivindeki Uğur Mumcu dosyası, Mumcu'nun daha 1980'lerde Çatlı-Ağca-İpekçi bağlantısını araştırdığını, Susurluk sonrasında ise bu bağlantıların yeniden gündeme geldiğini kaydediyor.

Bu nedenle:

Susurluk → İpekçi dosyasının yeniden açılması/yeniden değerlendirilmesi

tarihsel olarak önemli.

34. Mumcu'nun Çatlı Araştırması

Bu dosyada mutlaka ayrı bir bölüm açılmalı.

Proje arşivine göre Uğur Mumcu:

1985 civarında “Çatlı Kim?”

başlıklı çalışmalar yaparak:

• Abdullah Çatlı,
• Mehmet Ali Ağca,
• Ağca'nın cezaevinden kaçırılması,
• siyasi şiddet

arasındaki ilişkileri araştırıyordu.

Bu araştırmalar daha sonra:

Susurluk

sonrasında yeniden büyük önem kazandı.

Ancak Mumcu'nun Çatlı bağlantısını araştırması:

Çatlı'nın Mumcu'yu öldürdüğünü

kanıtlamadığı gibi,

Çatlı'nın İpekçi suikastında kesin fail olduğunu

da tek başına kanıtlamaz.

35. Fehmi Altınbilek Ve İpekçi Hattı

Proje kaynaklarından Ecevit Kılıç kitabı:

Fehmi Altınbilek'i Ağca'nın cezaevinden kaçırılması sırasında etkili olan kişi olarak anlatıyor.

Bu kişinin daha sonra:

• Cem Ersever çevresi,
• Susurluk bağlantıları,
• çeşitli güvenlik yapılanmaları

ile birlikte anılması, İpekçi dosyasının devlet içi bağlantı tartışmalarına da taşınmasına yol açtı.

Ancak burada metodolojik sınır:

Ağca'nın kaçırılma bağlantısı

≠

İpekçi cinayetinin doğrudan planlayıcılığı

36. “ikinci Organizasyon” İddiası

İpekçi dosyasındaki çeşitli kaynaklarda:

Ağca → doğrudan tetikçi

Özbey / Şener / Çelik → organizasyon

şeklinde bir model ortaya çıkıyor.

Cumhuriyet'in 2010 tarihli dava özetinde “gerçek azmettiriciler” olarak:

• Mehmet Şener,
• Yalçın Özbey,
• Oral Çelik,
• Yavuz Çaylan

isimleri ileri sürülüyor.

Ancak bu:

dava tarihçesine ilişkin gazetecilik aktarımı

olup bütün isimlerin aynı hukuki statüde mahkûm edildiği anlamına gelmez.

37. Abdullah Çatlı'nın Rolü Nerede?

Çatlı açısından çok önemli üç başlık var:

1. Ağca'nın cezaevinden kaçırılmasıyla ilgili iddialar.

2. Ağca ile uzun süreli bağlantısı.

3. İpekçi suikastının arkasındaki örgütlenmeyle bağlantılı olduğu yönündeki sonraki araştırmalar.

Fakat:

Çatlı'nın Abdi İpekçi cinayetini bizzat gerçekleştirdiği

veya

cinayeti emrettiği

konusunda kesinleşmiş bir mahkeme kararı bu araştırmada bulunmadı.

Bu nedenle:

Çatlı → bağlantılı isim / araştırma konusu

Çatlı → kesin fail

dememeliyiz.

38. Mit'in Rolüyle İlgili Sorular

İpekçi dosyasında MİT'in adı iki farklı düzeyde geçiyor:

1. Yalçın Özbey'in Almanya'da MİT tarafından sorgulanması.

2. Ağca ve diğer sanıkların cinayetin planlandığı yerde bir MİT mensubunun bulunduğunu iddia etmesi.

İkisi:

aynı kanıt değildir.

Birincisi:

MİT ile Özbey arasında bir temas

gösterir.

İkincisi:

MİT mensubunun cinayet planında bulunduğu iddiasıdır.

Bu nedenle:

MİT bağlantısı → ciddi araştırma konusu

MİT'in cinayetin faili/organizasyonu → DOĞRULANAMADI

39. 2000 İddianamesi

24 Ekim 2000 tarihli İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı iddianamesinde:

• Mehmet Ali Ağca'nın mahkûmiyeti,

• Yavuz Çaylan'ın 3 yıl cezası,
• Mehmet Şener hakkındaki soruşturma,
• Yalçın Özbey,
• para hareketleri,
• araç ilişkisi

yeniden değerlendirildi.

Bu belge, sonraki soruşturmanın:

“Ağca tek başına mıydı?”

sorusuna cevap aradığını gösteriyor.

40. 2009-2010 Hukuki Durum

41. “ipekçi'nin Gerçek Azmettiricileri” Sorunu

Dava sürecinde ve basın araştırmalarında çeşitli isimler “azmettirici” olarak gösterildi.

Bunlar:

Yalçın Özbey

Mehmet Şener

Oral Çelik

ve farklı kaynaklarda:

Abdullah Çatlı

olarak karşımıza çıkıyor.

Ancak bunların hiçbirisi:

Mehmet Ali Ağca'nın doğrudan faili olduğuna ilişkin kesin mahkûmiyet

ile aynı statüde değil.

Bu nedenle kitap:

““Ağca'nın arkasındaki gerçek azmettiriciler kesin olarak tespit edildi.””

dememeli.

Daha doğru:

““Ağca'nın cinayeti tek başına gerçekleştirmediği ve arkasında daha geniş bir organizasyon bulunduğu yönünde çok sayıda iddia ve soruşturma kaydı oluşmuş; ancak bu organizasyonun bütün unsurları kesinleşmiş mahkûmiyetlerle ortaya konulamamıştır.””

42. “ağca Tek Başına Değildi” Sonucunun Dayanakları

Bu görüşün dayandığı başlıca unsurlar:

• Ağca'nın kendi sonraki anlatımları,
• Özbey'le maddi ve kişisel bağlantıları,
• Ağca'nın cezaevinden organize biçimde kaçırılması,
• ikinci araç iddiası,
• Oral Çelik ve Mehmet Şener bağlantıları,
• Çatlı'nın Ağca çevresindeki rolü,
• MİT bağlantısı iddiaları.

Bunlar birlikte ciddi sorular yaratıyor.

Ancak:

“Bu nedenle devlet organize etti.”

veya

“Çatlı kesin olarak emri verdi.”

şeklinde bir sonuç çıkarılamaz.

43. İpekçi Dosyasında Jitem Bağlantısı

Bu dosyanın ana kategori listesinde JİTEM yok; fakat proje çalışmasının bütünü içinde JİTEM/Susurluk bağlantısı bakımından incelenmesi gerekiyor.

Ancak kanıt seviyesi:

JİTEM'in İpekçi cinayetini gerçekleştirdiği

DOĞRULANAMADI

Devlet içindeki bazı güvenlik görevlileriyle bağlantılı isimlerin dosyada bulunması

BELGELENDİ / İDDİA EDİLDİ

Çatlı ve Ağca'nın bazı devlet/güvenlik çevreleriyle bağlantıları

ÇEŞİTLİ KAYNAKLARDA BELGELENDİ

Bu bağlantıların İpekçi suikastının devlet tarafından emredildiğini kanıtlaması HAYIR

44. Susurluk'un İpekçi Dosyasına Etkisi

1996 Susurluk kazası:

Abdullah Çatlı'nın devlet görevlileriyle aynı araçta bulunmasını

ortaya çıkardı.

Bu gelişme:

Ağca-Çatlı-İpekçi hattının

yeniden incelenmesine yol açtı.

Proje arşivindeki Uğur Mumcu araştırmasında da Susurluk sonrasında daha önce Mumcu tarafından araştırılmış olan Çatlı-Ağca bağlantılarının yeniden gündeme geldiği belirtiliyor.

Dolayısıyla:

Susurluk → yeni bağlantılar ortaya çıkardı

ama:

Susurluk → İpekçi cinayetinin bütün faillerini kesinleştirdi

sonucunu çıkaramayız.

45. Ağca'nın “reisimizdi” Sözü

Cumhuriyet'in 2010 tarihli arşiv kaydında Ağca'nın Abdullah Çatlı için:

“Bizim reisimizdi.”

dediği aktarılıyor.

Bu ifade:

Ağca-Çatlı ilişkisinin Ağca tarafından kabul edildiğini

gösteren önemli bir sonraki dönem anlatımıdır.

Ancak:

Çatlı = İpekçi cinayetinin kesin emredeni

sonucunu tek başına oluşturmaz.

46. Kanıt Matrisi

47. Hukuki Durum

49. Dosyanın Jitem Açısından Sınırı

Abdi İpekçi dosyasını JİTEM araştırmasına dahil etmemizin sebebi:

doğrudan JİTEM bağlantısının kanıtlanmış olması değil.

Dosyanın sonraki yıllarda:

• Abdullah Çatlı,
• devlet görevlileri,
• MİT,
• Özel Harekât,
• Susurluk,
• Ağca'nın cezaevinden kaçışı

ile kesişmesidir.

Bu nedenle dosyada:

““Abdi İpekçi cinayeti JİTEM tarafından işlendi.””

şeklinde bir sonuç kesinlikle kurulmaz.

Bunun yerine:

““Abdi İpekçi suikastı, 1979'da doğrudan fail Mehmet Ali Ağca hakkında kesinleşmiş mahkûmiyetle sonuçlanmış olmakla birlikte, Ağca'nın arkasındaki organizasyonun bütün unsurlarına ilişkin soruşturmalar daha sonraki yıllarda Yalçın Özbey, Oral Çelik, Mehmet Şener, Abdullah Çatlı ve bazı devlet/güvenlik bağlantıları ekseninde devam etmiştir.””

denebilir.

Bu ifade mevcut kaynaklara çok daha uygun.

50. Zaman Tüneli

51. Açık Kalan Araştırma Soruları

1. Yalçın Özbey'in Almanya'da MİT tarafından alınan ifadesinin asli kayıtları gerçekten tamamen yok edildi mi?

2. Özbey'in ifadesini alan iki MİT görevlisinin hazırladığı raporun başka bir nüshası mevcut mu?

3. Mehmet Ali Ağca'nın cezaevinden kaçırılmasının tam organizasyon zinciri neydi?

4. “Ömer Astsubay” olarak anılan kişi kimdi?

5. Cezaevi kaçışında görevli askerlerin ifadelerinin tamamı nerede?

6. İpekçi cinayetindeki ikinci araç kime aitti?

7. Oral Çelik aleyhindeki tanık Abdullah Yavuz'un ilk ifadesinin asli metni ve geri alma gerekçesi neydi?

8. Abdullah Çatlı'nın İpekçi dosyasındaki rolünü gösteren 1979-1981 tarihli asli belgeler hangileri?

9. Fehmi Altınbilek'in Ağca'nın kaçışındaki rolünü gösteren asli askerî/cezaevi belgeleri mevcut mu?

10. Ağca'nın Roma'daki ifadelerinin tamamı ile Türkiye'deki ifadeleri arasında hangi farklılıklar var?

11. Cinayetin planlandığı ileri sürülen odada bulunduğu söylenen MİT mensubunun kimliği araştırıldı mı?

12. İpekçi cinayetinin mali ayağına ilişkin bütün banka kayıtları mevcut mu?

52. Nihai Değerlendirme

53. Nihai Arşiv Sınıflandırması