| Tarih | 23 Kasım 1981–18 Ekim 1982 |
| Yer | Türkiye |
| Kategori | Darbeler ve siyasal rejim değişimleri |
| Araştırma çerçevesi | Resmî/kurumsal kayıtlar, mevzuat, yargı belgeleri, dönem kaynakları ve gerektiğinde akademik çalışmalar; her kaynağın niteliği ayrıca gösterilir. |
| Yayın ilkesi | Belge / İddia / Aktarım / Doğrulanamadı ayrımı; kesinlik veya hüküm ifade eden genellemelerden kaçınılır. |
Dolayısıyla 1982 Anayasası, yalnızca askerî rejimin ürünü olan tarihsel bir metin değil, sonraki kırk yılı etkileyen bir anayasal çatı olarak değerlendirilmelidir. Metindeki hükümler ile sonraki değişiklikler birlikte incelendiğinde Türkiye'nin anayasal dönüşümü izlenebilir
Anayasa 9 Kasım 1982'de yürürlüğe girdi ve 1983 seçimlerinden sonra oluşan siyasi sistemin temel çerçevesini belirledi. Metin 1987, 1993, 1995, 2001 ve 2004 gibi çok sayıda değişiklik geçirdi; 2010 ve 2017 değişiklikleri de anayasal yapıyı yeniden şekillendirdi.
Kurucu Meclisin oluşumu ve anayasa yapım sürecinin yürütüldüğü siyasi ortam nedeniyle 1982 Anayasası, olağan bir siyasal rekabet ortamındaki anayasa yapımından farklı bir süreçte ortaya çıktı. Bu bağlam, metnin hazırlanması ile 12 Eylül sonrası rejimin niteliğinin birlikte incelenmesini gerekli kılar
1982 Anayasası, yürütmenin ve devlet otoritesinin güçlendirilmesi, temel hakların daha ayrıntılı sınırlama sebeplerine bağlanması ve güvenlik kurumlarının anayasal konumunun belirginleştirilmesi gibi özellikler taşıdı. Cumhurbaşkanına geniş yetkiler verildi; Millî Güvenlik Konseyinin geçiş dönemi kararları için de özel hükümler öngörüldü.
Komisyon tarafından hazırlanan Anayasa Tasarısı 30 Temmuz 1982'de Danışma Meclisine sunuldu. Danışma Meclisi 23 Eylül 1982'de metni kabul ederek Millî Güvenlik Konseyine gönderdi. Konsey tarafından yapılan son değerlendirmelerden sonra anayasa metni 18 Ekim 1982'de son şeklini aldı ve 7 Kasım'da halkoyuna sunuldu
12 Eylül 1980 sonrasında yeni anayasanın hazırlanması için 29 Haziran 1981 tarihli 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanun çıkarıldı. Kurucu Meclis, Millî Güvenlik Konseyi ile Danışma Meclisi'nden oluştu. Danışma Meclisi bünyesinde Prof. Dr. Orhan Aldıkaçtı başkanlığında 15 üyeli Anayasa Komisyonu çalıştı.
Anayasa 7 Kasım 1982'de halkoyuna sunuldu ve TBMM'nin aktardığı kesin sonuçlara göre kabul edildi. 9 Kasım'da Yüksek Seçim Kurulu kararıyla birlikte Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı. Metin sonraki yıllarda çok sayıda değişiklik geçirdi; buna rağmen 1982 Anayasası'nın kurduğu devlet organları, temel hakların düzenlenme biçimi ve güvenlik bürokrasisinin anayasal konumu 2000'li yıllara kadar Türkiye'nin siyasal sistemini anlamada belirleyici başlıklardan biri oldu.
Hazırlama sürecinin bir başka özelliği, anayasa yapımında seçilmiş bir parlamentonun değil, askerî yönetimin kurduğu Kurucu Meclis'in belirleyici olmasıydı. Danışma Meclisi'nin hazırladığı tasarı son söz sahibi kurum olan MGK tarafından yeniden incelendi. Bu nedenle 1982 Anayasası'nın oluşumu yalnızca maddelerin tek tek hazırlanması değil, aynı zamanda 12 Eylül ara rejiminin kurumsal yapısından yeni anayasal düzene geçiş süreci olarak değerlendirilmelidir.
Son metin, yürütme ve cumhurbaşkanlığı makamına geniş yetkiler veren; temel hakların kullanımını ayrıntılı sınırlama rejimine bağlayan; siyasi partiler, sendikalar ve dernekler açısından daha sıkı kurallar öngören bir anayasal düzen oluşturdu. Millî Güvenlik Kurulu'nun anayasal konumu da güçlendirildi. Bu özellikler, 1980 askerî yönetiminin güvenlik ve istikrar anlayışının anayasal metne nasıl yansıtıldığına dair önemli göstergeler arasında yer alır.
Tasarı Danışma Meclisi'nde uzun görüşmelerden geçti ve 23 Eylül 1982'de kabul edilerek Millî Güvenlik Konseyi'ne gönderildi. TBMM'nin resmî kronolojisine göre Danışma Meclisi'nden çıkan metin 193 madde ve 11 geçici madde içeriyordu. Daha sonra MGK Anayasa Komisyonu metni yeniden ele aldı; 17 Ekim'de MGK Başkanlığı'na sunulan tasarı, 18 Ekim'deki dört oturumda görüşülerek son biçimine getirildi.
1982 Anayasası'nın hazırlanması, 12 Eylül 1980 sonrasında oluşturulan askerî ara rejim kurumları içinde yürütüldü. 1981 tarihli 2485 sayılı Kurucu Meclis Hakkında Kanun ile Millî Güvenlik Konseyi ve Danışma Meclisi'nden oluşan Kurucu Meclis kuruldu. Yeni anayasanın hazırlanması bu yapının başlıca görevlerinden biriydi. Danışma Meclisi Anayasa Komisyonu, Orhan Aldıkaçtı başkanlığında çalışmalar yürüttü ve tasarı 30 Temmuz 1982'de Danışma Meclisi'ne sunuldu.
1982 Anayasası'nın hazırlanması, Millî Güvenlik Konseyi'nin kurduğu Danışma Meclisi ile başlayan ve son aşamada MGK tarafından şekillendirilen bir süreçti. Danışma Meclisi anayasa taslağı üzerinde çalıştı; taslak daha sonra MGK'nın inceleme ve değişikliklerinden geçti. TBMM'nin resmî kronolojisine göre MGK Anayasa Tasarısını 18 Ekim 1982'de 177 madde ve 15 geçici madde halinde kabul etti.
Metin, yürütme organının gücünü artıran, cumhurbaşkanlığı makamına geniş yetkiler veren ve temel hakların sınırlanma rejimini ayrıntılandıran bir anayasal yapı oluşturdu. Siyasi partiler, sendikalar ve dernekler bakımından daha sıkı kurallar getirildi. Millî Güvenlik Kurulu'nun anayasal konumu da güçlü biçimde düzenlendi.
Anayasa 7 Kasım 1982'de halkoyuna sunuldu ve 9 Kasım'da kabul sonucu yayımlandı. Sonraki yıllarda çok sayıda maddesi değiştirilmiş olsa da 1982 metninin temel mimarisi 2017 anayasa değişikliklerine kadar yürürlükte kaldı.