1999 Öcalan Yargılaması

Ortak Zaman Çizelgesi · 1999 ve sonrasında neler oldu? Bu olayı Ortak Zaman Çizelgesi’nde gör

Ne Oldu?

Öcalan 16 Şubat 1999’da Türkiye’ye getirildikten sonra İmralı’da tutuldu ve yargılama için Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin yetkisi kullanıldı. AİHM’nin 2014 tarihli Öcalan (No. 2) kararında, 23 Şubat 1999’da bir hâkim önüne çıkarıldığı ve tutukluluğunun devamına karar verildiği belirtilir. Bu aşamadan sonra dava, Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde kamuoyunun ve uluslararası kuruluşların yakından izlediği bir yargılamaya dönüştü.

Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi 29 Haziran 1999’da hükmünü verdi. Mahkeme, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi kapsamında, Türkiye topraklarının bir bölümünü devlet idaresinden ayırmaya yönelik fiiller ve silahlı örgüt yönetme suçlamaları üzerinden ölüm cezasına hükmetti. Karar daha sonra Yargıtay incelemesinden geçti ve 25 Kasım 1999’da onandı. Bu tarih ve aşamalar AİHM’nin sonraki dosyasında da olayların kronolojisi içinde yer alır.

Yargılamanın tartışmalı yönlerinden biri Devlet Güvenlik Mahkemesi heyetindeki askerî hâkim meselesiydi. AİHM Büyük Daire 2005 kararında, bağımsız ve tarafsız mahkeme şartları bakımından ihlal tespit etti. Mahkeme ayrıca savunmanın hazırlık imkânları ve avukatlara erişim gibi konulara ilişkin çeşitli ihlal bulgularına ulaştı. Bunlar, Öcalan’ın Türkiye’deki mahkûmiyet hükmünü otomatik olarak ortadan kaldıran bir karar değil; Türkiye’nin AİHS kapsamındaki yükümlülükleri açısından verilen uluslararası hukuk tespitleriydi.

İdam cezası bakımından da süreç daha sonra değişti. Türkiye’de ölüm cezasının barış zamanında kaldırılmasına ilişkin kanun değişiklikleri sonrasında Ankara DGM 3 Ekim 2002’de ölüm cezasını müebbet hapse çevirdi. Böylece 1999’da verilen hüküm, 2002’de değişen infaz hukuku nedeniyle başka bir ceza biçimine dönüştü.

1999 yargılaması bu nedenle üç ayrı düzeyde okunmalıdır: Türkiye’deki ceza davası ve hüküm; Yargıtay’ın incelemesi; AİHM’nin yargılamanın Sözleşme standartlarına uygunluğu konusunda yaptığı denetim. Bu ayrım, iç hukukta verilen bir mahkeme kararının uluslararası insan hakları denetimiyle aynı şey olmadığını anlamak bakımından önemlidir.

Bu dosyada tarihsel kayıt, hukukî karar, resmî kurum açıklaması ve sonraki siyasi değerlendirme arasında ayrım korunmuştur.

Tarihsel Önemi

1999 yılında Abdullah Öcalan hakkında Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yürütülen ceza yargılamasının başlangıcını, duruşmalarını, 29 Haziran 1999 tarihli hükmü ve kararın sonraki hukukî kaderini inceler. Ceza yargılamasının iç hukuk süreci ile AİHM’nin daha sonra yaptığı değerlendirmeler ayrı katmanlar halinde ele alınır. Bu çerçeve, olayın veya kurumun sonraki gelişmeler üzerindeki etkisini de dikkate alır. Ancak sonraki yorumlar, ilk dönemin somut belgeleriyle aynı düzeyde kabul edilmez.

Bu dosyada tarihsel kayıt, hukukî karar, resmî kurum açıklaması ve sonraki siyasi değerlendirme arasında ayrım korunmuştur.

Kaynakça

• KAYNAKAİHM — Öcalan v. Turkey (No. 2), dava kronolojisi
• KAYNAKAİHM — Öcalan v. Turkey, Büyük Daire, 12 Mayıs 2005
• KAYNAKAİHM kararının Türkçe çevirisi — 2002 ceza değişikliği ve iç hukuk gelişmeleri