| Tarih | 1999–2005 |
| Yer | Türkiye |
| Kategori | 1990’lar siyasi krizler ve güvenlik politikaları |
| Araştırma çerçevesi | Resmî kayıtlar, mevzuat, yargı belgeleri, dönem basını ve akademik çalışmalar; kaynakların niteliği ayrı gösterilir. |
| Yayın ilkesi | Belge / İddia / Aktarım / Doğrulanamadı ayrımı; kesinlik iddiası oluşturmayan dil. |
Öcalan’ın Türkiye’ye getirilmesi ve 1999’daki ceza yargılaması AİHM önüne taşındı. Başvuruda Sözleşme’nin 3, 5, 6 ve başka maddelerine dayanan çeşitli şikâyetler ileri sürüldü. Başvurunun önemli bölümü, gözaltı koşulları, hâkim önüne çıkarılma süresi, savunma hakkı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsız ve tarafsız olup olmadığı sorularına odaklandı.
AİHM’nin 12 Mart 2003 tarihli kararından sonra dosya Büyük Daire’ye taşındı. 12 Mayıs 2005 tarihli Büyük Daire kararı, daha önceki bulguları geniş bir değerlendirme içinde ele aldı. Mahkeme, özellikle Devlet Güvenlik Mahkemesi’ndeki askerî hâkimin varlığı nedeniyle mahkemenin bağımsız ve tarafsızlığı konusunda ihlal tespit etti; ayrıca savunmanın hazırlanması için yeterli zaman ve kolaylıklar ile avukat yardımının bazı yönlerinde sorun bulunduğuna karar verdi.
Mahkemenin yaklaşımı ceza davasının tarihsel veya siyasal niteliğini değil, Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini değerlendirmeye dayanıyordu. Bu nedenle karar, “Öcalan’ın hangi fiillerden dolayı Türkiye’de mahkûm edildiği” ile “yargılamanın AİHS standartlarına uygunluğu” sorularını birbirinden ayırır. Arşiv bakımından bu ayrım son derece önemlidir.
Ölüm cezası da kararın önemli bölümlerinden biridir. Büyük Daire, Avrupa’da ölüm cezasının giderek kabul edilemez bir ceza olarak görüldüğü bağlamı değerlendirdi ve adil olmayan bir yargılamanın sonucunda ölüm cezasının uygulanmasının Sözleşme bakımından ayrıca sorun oluşturacağını belirtti. Bu değerlendirme, Türkiye’nin kendi iç hukukundaki ölüm cezası değişiklikleriyle de aynı dönemde kesişti.
Öcalan süreci AİHM içtihadında daha sonraki kararlarda da atıf alan bir örnek oldu. Özellikle Devlet Güvenlik Mahkemelerindeki askerî hâkimlerin bağımsızlık ve tarafsızlık sorunları bakımından karar, Türkiye hakkındaki başka davalarda da referans noktası hâline geldi. 67. dosya bu nedenle yalnızca tek bir davanın sonucu değil, Türkiye’de ceza yargılamalarının Avrupa insan hakları standartları açısından denetimi açısından da önem taşır.
Öcalan’ın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurusunu, 2003 Daire kararını ve 12 Mayıs 2005 tarihli Büyük Daire kararını inceler. Özellikle yakalama, gözaltı, mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, savunma imkânları ve ölüm cezası konularındaki AİHM tespitlerini karar metinleri üzerinden açıklar. Bu çerçeve, olayın veya kurumun sonraki gelişmeler üzerindeki etkisini de dikkate alır. Ancak sonraki yorumlar, ilk dönemin somut belgeleriyle aynı düzeyde kabul edilmez.
Bu dosyada tarihsel kayıt, hukukî karar, resmî kurum açıklaması ve sonraki siyasi değerlendirme arasında ayrım korunmuştur.
Öcalan’ın Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurusunu, 2003 Daire kararını ve 12 Mayıs 2005 tarihli Büyük Daire kararını inceler. Özellikle yakalama, gözaltı, mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığı, savunma imkânları ve ölüm cezası konularındaki AİHM tespitlerini karar metinleri üzerinden açıklar. Bu çerçeve, olayın veya kurumun sonraki gelişmeler üzerindeki etkisini de dikkate alır. Ancak sonraki yorumlar, ilk dönemin somut belgeleriyle aynı düzeyde kabul edilmez.
Bu dosyada tarihsel kayıt, hukukî karar, resmî kurum açıklaması ve sonraki siyasi değerlendirme arasında ayrım korunmuştur.